Baikar Blue logo.png

ՌԱՄԿԱՎԱՐ ԱԶԱՏԱԿԱՆ ՄԱՄՈՒԼԸ

ՄԻԱՒՈՐՄԱՆ ՕՐԵՐՈՒՆ

ՅԱԿՈԲ ՎԱՐԴԻՎԱՌԵԱՆ

 

Ռամկավար Ազատական Կուսակցութիւնը բաղկացնող մեր կազմակերպութիւնները ունէին արդէն իրենց մամուլը:  1921ի Միութեան շրջանին հետեւեալ պատկերը կը պարզէր մեր մամուլը.

 

ՙԱՐԵՒ՚ - Սկսած է լոյս տեսնել Մայիս 11, 1915ին, որպէս պաշտօնաթերթ Սահմանադիր Ռամկավար Կուսակցութեան:  1922ին վերածուած է ՙԱզգային գրական եւ քաղաքական՚ օրաթերթի, որպէս պաշտօնաթերթ ՌԱԿ Եգիպտոսի Շրջանակի:  Թերթը մինչեւ 1924 թուականը լոյս տեսած է Աղեքսանդրիոյ մէջ, որմէ ետք փոխադրուած է Գահիրէ:  Միութեան օրերուն թերթի խմբագիր եղած է ընկեր Միքայէլ Կիւրճեան:

 

ՙՀԱՅ ՁԱՅՆ՚ - Ազգային, քաղաքական եւ տնտեսական ամէնօրեայ անկախ հայաթերթ – սուրիահայ մամուլի տպագիր առաջին թերթը -, լոյս տեսած է 1918ին Հալէպ, նախաձեռնութեամբ` ընկեր Սեդրակ Կէպէնլեանի. իսկ 1919-1922 թուականներուն Ատանայի մէջ, իբրեւ պաշտօնաթերթ ՌԱԿի Կիլիկիոյ Շրջանային Վարչութեան: Միութենէն ետք խմբագիր եղած է ընկեր Լեւոն Աճեմեան: Երկար դադարումէ ետք, 2010 թուականի աւարտին, Երեւանի մէջ որպէս ելեկտրոնային թերթ լոյս տեսած է ՙՀայ Ձայն՚ը խմբագրութեամբ` ընկեր Դանիէլ Եուսէֆեանի:

 

ՙԺՈՂՈՎՈՒՐԴԻ ՁԱՅՆԸ-ԺԱՄԱՆԱԿ՚ - Քաղաքաան եւ հասարակական օրաթերթ, լոյս տեսած է 1918-1922, Պոլիս, նախ ՙԺողովուրդ՚ անունով եւ ապա կոչուած է ՙԺողովուրդի Ձայնը՚, հանդիսանալով Հայ Ռամկավար Կուսակցութեան պաշտօնաթերթը (Տէր եւ Տնօրէն ունեալով Սիմոն Ուշաքլեան եւ խմբագրապետ` ընկեր Յովհաննէս Յակոբեան): 1920ին միանալով ՙԺամանակ՚ին (Հիմնադիր` Միսաք Գօչունեան [Քասիմ] – Սարգիս Գօչունեան, 1908) անուանափոխուած է ՙԺողովուրդի Ձայնը-Ժամանակ՚ (Արտօնատէր` Արամ Ինճիճեան):  ՌԱԿի կազմութենէն ետք ՙԺողովուրդի Ձայնը-Ժամանակ՚ դարձած է կուսակցութեան պաշտօնաթերթը խնբագրութեամբ` ընկեր Վահան Թէքէեանի:

 

ՙԱՊԱԳԱՅ՚ - Քաղաքական, հասարակական եւ գրական շաբաթաթերթ, լոյս կը տեսնէ Փարիզի մէջ, Նոյեմբեր 11, 1920ին, նախ պաշտօնաթերթ Հայ Ռամկավար Կուսակցութեան եւ ապա ՌԱԿի Արեւմտեան Եւրոպայի Շրջանակին, խմբագիր ունենալով ընկեր Յովհաննէս Պօղոսեանը: 1950ին թերթը դադարելէ ետք, 1951-1954 թուականներուն ընկերներ Էօժէն Բաբազեանի, Մեթր Շաւարշ Սեւյօնքեանի եւ Յովհաննէս Պօղոսեանի անհատական նախաձեռնութեամբ ինչպէս նաեւ ՌԱԿի Ֆրանսայի Շրջանակի օժանդակութեամբ,  հրատարակած են ՙԱյսօր-Ապագայ՚ օրաթերթը, որ թէեւ կուսակցական պաշտօնաթերթի հանգամանք չունէր, սակայն ՙԱպագայ՚ի շարունակութիւնը կը նկատուի: 1965-1966ին Փարիզի մէջ վերահրատարակուած է Գեղամ Ֆեներճեանի խմբագրութեամբ:  Աւելի ուշ Սեպտեմբեր 13, 1975էն սկսեալ Մոնթրէալի մէջ լոյս կը տեսնէ ՙԱպագայ՚ շաբաթաթերթը հիմնադրութեամբ` ընկերներ Դոկտ. Արշաւիր Կէօնճեանի, Երուանդ Ազատեանի, Տոքթ. Յարութիւն Արզումանեանի եւ Վահէ Քէթլիի:

 

ՙԼՈՒՍԱՐՁԱԿ՚ - Քաղաքական եւ հասարակական շաբաթաթերթ, ապա կիսամեայ: Հայ Սահմանադրական-Ռամկավար Կուսակցութեան պաշտօնաթերթ. հիմնադիրներ`  Ժիրայր Շիրակացի եւ Արտաշէս Գալփագճեան: Հովանաւորութեամբ ՌԱԿի  1920-1924ին լոյս կը տեսնէ Վառնայի մէջ, մեծ ընդմիջումներով: Թերթը կը փոխադրուի Սոֆիա (1931-1945), ուր լոյս տեսած է ՙՓարոս՚ անունով: Խմբագիր` Տիգրան Մարտիրոսեան եւ Բ. Մազլըմեան:

 

ՙՆՈՐ ՕՐ՚ - Վերակազմեալ Հնչակեան Կուսակցութիւնը Ֆրէզնոյի մէջ կը հրատարակէր ՙԱրօր՚ թերթը, նոյն ատեն` Սահմանադրական Ռամկավար Կուսակցութիւնը կը շարունակէր հրատարակել ընկեր Հայկակ Էկինեանի ՙՆոր Կեանք՚ը, որ 1920ին կը միանար 1918 թուականէն ի վեր լոյս տեսնող ՙՍիսուան՚ շաբաթաթերթին` անուանափոխելով ՙՆոր Կեանք-Սիսուան՚ի:  ՌԱԿի գոյառումով կը միանան նաեւ ՙՆոր Կեանք-Սիսուան՚ը եւ ՙԱրօր՚ թերթերը` վերածուելով ՙՆոր Կեանք-Արօր՚ի, որպէս պաշտօնաթերթ ՌԱԿի Գալիֆորնիոյ Շրջանակի:  Թերթը 1922ին կը դառնայ ՙՆոր Օր՚, որ լոյս կը տեսնէ շաբաթը երկու անգամ:  Առաջին խմբագիր ունեցած է ընկեր Արամ (Համբարձում) Ամիրխանեան:

 

ՙԿԻԼԻԿԵԱՆ ՍՈՒՐՀԱՆԴԱԿ՚ - Վերակազմեալ Հնչակեան եւ ապա ՌԱԿի Կիլիկիոյ Շրջանակին պաշտօնաթերթը լոյս տեսած է Ատաայի մէջ, 1920-1921ին որպէս եռօրեայ: Թերթին արտօնատէրը եղած է Վ. Մարտիկեան եւ խմբագիրը` Կարօ Խապալեանց:

 

ՙՊԱՅՔԱՐ՚ - Հայկակ Էկինեան եւ Թովմաս Չարշաֆեան 1897ին Նիւ Եորքի մէջ հրատարակած են ՙՏիգրիս՚ շաբաթաթերթը:  Անհամաձայնութեան պատճառով, Չարշաֆեան հրատարակած է ՙՀայրենիք՚ շաբաթաթերթը (հետագային` ՀՅԴ օրկան), իսկ Էկինեան իր թերթը փոխանցած է Վերակազմեալ Հնչակեան ղեկավար ընկեր Գարեգին Չիթճեանին, որ ընկեր Մխօ Շահէնի հետ զայն հրատարակած է ՙՁայն Հայրենեաց՚ անունով:  Թերթը Նիւ Եորքէն փոխադրուած է Ուստր եւ ապա` Պոստոն:  Մխօ Շահէնի հեռանալէն ետք, Չիթճեան թերթը դարձուցած է Վերակազմեալ Հնչակեան Կուսակցութեան պաշտօնաթերթ: Կուսակցութեան պառակտումներու, ինչպէս նաեւ ՙՁայն Հայրենեաց՚ի դադարումին պատճառով Վերակազմեալ Հնչակեաններ 1907ին Պոստոնի մէջ հիմնած են ՙԱզգ՚ շաբաթաթերթը, զայն նկատելով ՙՁայն Հայրենեաց՚ի շարունակութիւնը: Թերթը 1908ին լոյս տեսած է որպէս պաշտօնաթերթ Հայ Սահմանադիր Ռամկավար Կուսակցութեան Ամերիկայի Շրջանակի:

1911ին Պոստոնի մէջ լոյս տեսած Վերակազմեալ Հնչակեաններու ՙՊահակ՚ շաբաթաթերթը, որ 1921ին միանալով ՙԱզգ՚ին եւ ժամանակ մը ՙԱզգ-Պահակ՚ միացեալ անունով լոյս տեսնելէ ետք 1923ին դարձած է ՙՊայքար՚ խմբագիր ունենալով` ընկեր Արմենակ Ն. Նազար:

 

Միութեան շրջանին լոյս տեսած են նաեւ. ՙՆոր Ալիք՚ (Սելանիկ), 1924-1927), խմբագիր` Յ. Տէր Նիկողոսեան), ՙՄասիս՚ (Գահիրէ, Պաշտօնաթերթ ՌԱԿի Հայ Ուսանողական Միութեան, 1925-1925), ՙԱրարատ՚ (Աթէնք, 1925, խմբագրական կազմ` Հրանդ Մամուրեան, Յովհաննէս Պօղոսեան, Յարութիւն Դարբինեան, Վահան Միրագենց), ՙԵփրատ՚ (Հալէպ, եռօրեայ, 1927, խմբագրական մարմին` Տիգրան Փիրանեան, Նազարէթ Ֆըստըքճեան, Տոքթ. Խաչիկ Պօղոսեան, Համբարձում Պէրպէրեան), ՙԱրեւելք՚ (Սելանիկ, Ազգային ազատական անկախ օրաթերթ, 1930, ապա` 1934էն սկսեալ ՌԱԿի պաշտօնաթերթ- խմբագիր` Յովհաննէս Պօղոսեան):

 

Նիւ Ճըրզի