Baikar Blue logo.png

ՄԵՐ ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑՆԵՐԸ

ՅԱԿՈԲ ԱՒԵՏԻՔԵԱՆ`

ՀԱՅՐԵՆԱԿԱՆ ՄԱՄՈՒԼԻ ՌԱՀՎԻՐԱՆ

- Հ.Բ.Ը. Միութեան Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանը, 1947-ին իր բացումէն մինչեւ միացումը միութեան այլ վարժարաններուն, յաջողեցաւ դասական իմաստով մտաւորականներու հոյլ մը ընծայել Սփիւռքահայութեան: Դուք իբրեւ մէկ շրջանաւարտը այդ վարժարանին, ի՞նչ ազդակներու կը վերագրէք վարժարանին այդ դերակատարութիւնը:

- Նախ` ճշդում մը. Յովակիմեանէն շրջանաւարտ չեմ եղած: Աւարտեր եմ բողոքականներու Կեդրոնական վարժարանը: Գիտական առարկաներու մէջ տկար եւ միեւնոյն ժամանակ ըմբոստական շարժումներու մասնակից ըլլալով` դուրս դրուած եմ Յովակիմեանէն: Թէեւ ատիկա չէ խանգարած, որ հետագային գրաբար դասաւանդեմ հոն: Յովակիմեան վարժարանի առաւելութիւնը խստապահանջութիւնը եղած է, տնօրէն Արա Թոփճեանին` ես կը կոչէի կոյր խստապահանջութիւնը, իր երբեմն անարդար վճիռներով հանդերձ: Անոր սկզբունքն էր` ծանրաբեռնել աշակերտը ջորիիի պէս, կը դիմանայ: Նաեւ` բազմակողմանի կրթութիւն ջամբելը, ազգային եւ մասնագիտական բարձր մակարդակի ուսուցչական կազմը: Այսօր դժուար է պատկերացնել, որ մեծ, շատ մեծ նկարիչ Փոլ Կիրակոսեանը մեզի նկարչութեան դաս կու տար հոն, հրաշալի կոմպոզիտոր Համբարձում Պերպերեանը` երաժշտութիւն, իսկ պատմութիւն եւ աշխարհագրութիւն` մեծն Գերսամ Ահարոնեանը, անգլերէն լեզու` ինքը` Արա Թոփճեանը, առանց դասագիրքի, բառարանով: Հայոց լեզու` Օննիկ Սարգիսեանը, գրականութիւն` Զարեհ Մելքոնեանը եւ Վահէ-Վահեանը, հետագային` Երուանդ Քասունին, արաբերէն` բանաստեղծ Խալիֆէն, մարզանք` Հրաչ Մանուկեանը: Յովակիմեանը մեծ մարդիկ տուած է հայութեան, համաշխարհային գիտութեան, արուեստներու, բժշկութեան եւ պիզնեսի մէջ մեծեր: Ամենայայտնին Արտեմ Փաթափութեանն է անկասկած: Աշխարհի վրայ քանի՞ դպրոց կրնայ պարծենալ, որ Նոպելեան մրցանակակիր տուած է: Ուրիշ ազգերու պարագային այդպիսի շրջանաւարտ եւ շրջանաւարտներ տուած դպրոց մը մանկավարժագիտական ուսումնասիրութիւններու առարկայ պիտի դառնար: Դպրոց մը մանաւանդ, որ պետական հոգատարութենէ զուրկ է եւ կը գործէ փոքրիկ ազգի մը տարատունկ հաւաքականութեան մը մէջ, նեցուկ ունենալով միայն ՀԲԸՄիութիւնը:

 

ԳԵՐՍԱՄԻՆ ՀՄԱՅԻՉ ՏԻՊԱՐԸ

- Դուք այդ բախտաւոր մտաւորականներէն մէկն էք, որ ոչ միայն աշակերտած էք Գերսամ Ահարոնեանին, այլ նաեւ գործակիցը հանդիսացած էք անոր, իբրեւ ՙԶարթօնք՚ օրաթերթի անձնակազմի անդամ:

Ի՞նչպէս կը բնութագրէք Ահարոնեանի խմբագրական տաղանդը, անոր անձնաւորութեան ցոլացումը թերթին մէջ, եւ անոր դերը` նոր խմբագիրներու կազմութեան մէջ:

- Ոչ թէ գործակիցը, այլ օգնականն էի Գերսամ Ահարոնեանին եւ առ այսօր ինքզինքս կը համարեմ անոր աշակերտը: Ժամանակաւոր, ընդամէնը երեք ամսուան համար, թողլով ուսուցչական պաշտօնս` աշխատելու մտայ ՙԶարթօնք՚ի խմբագրութիւն, օգնելու սիրելի ուսուցիչիս: Ապա անոր վաղաժամ մահէն ետք` 10 տարի եղայ պատասխանատու խմբագիր եւ առ այսօր կը մնամ լրագրութեան ասպարէզին մէջ:

Գերսամը հմայիչ մարդ էր, բնատուր charm մը ունէր, charisma մը: Անտեղիտալի ազգայնական էր` առանց արկածախնդիր ըլլալու: Երազ ու տեսլական ունէր` առանց ռոմանթիզմի: Լայն զարգացում ունէր` առանց համալսարանական բարձրագոյն կրթութեան: Իրապաշտ էր ու խորաթափանց, մարդկային կերպասը լաւ ճանչցող եւ դէպքերու շարժառիթը խորաչափող: Գիտէր, լաւ գիտէր խօսքին ու բառին արժէքը, մանաւանդ գիրի՛ն արժէքը: Լրագրութեան մէջ չէր սիրեր փնթիութիւնը, տպագրական վրիպումները կը կատղեցնէին զինք, ինչպէս` ՙջրիկ՚ յօդուածները, մեծ-մեծ ածականները, գովեստները, գովեստի շռայլումները: Վրէժ եւ ատելութիւն ունէր թուրքին հանդէպ: ՙԹուրքիա՚ եւ ՙԹուրքիոյ հանրապետութիւն՚ բառերն անգամ կը մերժէր օգտագործել ու փոխարէնը ՙԹուրքիա ճումհուրիյէթի՚ կը գրէր, որպէսզի հայկական տարածքներու բռնագրաւումը որպէս կատարուած իրողութիւն ընդունած չըլլար:

Արդ, ինչպէ՞ս կարելի է այդպիսի մարդ մը չսիրել, չյարգել, անոր հետեւորդ չըլլալ: Ամենակարեւորը` Գերսամը ինծի եւ ինձմէ առաջ միւս տղոց ներշնչած էր, որ լրագրողի եւ հրապարակախօսի առաքելութիւնը բացառիկ կարեւորութիւն ունի եւ պէտք է գիտակից ըլլալ ատոր: Երբ թերթի մէջ սպրդած տպագրական սխալի մը համար կը փորձէի մեղքը գրաշարներուն անփութութեան վերագրել` կ’ըսէր. ՙՏղաս, եթէ գրաշարը այդքան խելք ունենար` խմբագիր կ'ըլլար: Սխալդ ընդունէ եւ ասկէ ետք լա՛ւ սրբագրէ՚:

 

- Դուք ո՞ր տարիքին միացաք ՌԱԿ-ին: Ձեր մուտքը կուսակցութեան շարքերուն մէջ պայմանաւորուած էր որոշ անձերու օրինակո՞վ, թէ` գաղափարական ձգտումով:

- Կուսակցութեան շարքեր ընդունուիլս նոյնպէս հետաքրքրական պայմաններու տակ եղաւ: Արդէն 7-8 ամիս անցեր էր խմբագրապետին օգնականը դառնալէս, սակայն տակաւին անկուսակցական էի: (Այս ալ ուրիշ բարենիշ մը ՌԱԿ-ի ազատախոհութեան): Եւ օր մը, չհանդուրժելով տարօրինակ վիճակը, ուր կուսակցականները ամենափոքր հարցերու մէջ անգամ աւելի ձայն ունէին, քան ես, եւ իմ փոխարէն որոշումներ կ’առնէին, վճռական` մտայ Գերսամին սենեակը, ուր նստած էր նաեւ Զօհրապ Քեշիշեանը: Ըսի` կ’ուզեմ կուսակցական դառնալ: Գերսամին դէմքը պայծառացաւ: Յաղթական` ՙինկար տղաս, ինկար՚ ըսաւ: Ապա դարձաւ Զօհրապին ու հրամայեց. ՙՏարէ՛ք, կարգադրեցէք՚: Տարին, ՙկարգադրեցին՚, այսինքն կուսակցականի ուխտս առին, Զօհրապն ու շրջանային վարչութեան յատենի ատենապետ Երուանդ Կրպոյեանը: 32 տարեկան էի այդ ժամանակ: Այնուհետեւ, մինչեւ օրս, ունեցած եմ պահեր զղջալու, սակայն երդումը, կուսակցութեան միջոցով հայրենիքին եւ ազգին ծառայելու երդումը արգիլած է ինծի հրաժարական տալ, նոյնիսկ այն ժամանակ, երբ, առնուազն երեք անգամ, հեռացուցած են զիս կուսակցութեան շարքերէն, որոնցմէ վերջինը` վերջերս:

 

ՙԱԶԳ՚ ԹԵՐԹԻ ՃԱԿԱՏԱԳՐԱԿԱՆ ՈՒՂԻՆ

- Դուք հայ մամուլի պատմութեան մէջ կատարեցիք ռահվիրայի դերը, երբ փոխադրուեցաք Հայաստան ստանձնելու ՙԱզգ՚ օրաթերթին հրատարակութիւնը:

Որո՞նք էին մարտահրաւէրները այդ օրերուն: Ի՞նչ դեր կատարեց ՙԱզգ՚ը հայրենական մամուլի դիմագիծի եւ առաքելութեան մէջ:

ՙԱզգ՚-ը նոյնպէս հանդիսացաւ դպրոց մը հայ մամուլի պատմութեան մէջ: Որո՞նք են այն յաջող խմբագիրները, որոնք կազմուեցան ու դարբնուեցան ՙԱզգ՚-ի օճախին մէջ: Ի՞նչ եղաւ անոնց դերը հայրենական մամուլին մէջ:

- Հայաստան փոխադրուիլս ալ եղաւ ժամանակաւոր կարգադրութեան մը արդիւնք: 1990 թուականի մարտ ամիսն էր կարծեմ, Պոստոնի մէջ ՌԱԿ խմբագիրներու հաւաք մը ունէինք: Ընկերներ Արշաւիր Կէօնճեան եւ Երուանդ Ազատեան ինքնաշարժով Ուոթըրթաունէն դուրս տարին զիս եւ առաջարկեցին երեք ամիսով մեկնիլ Հայաստան` մեր թերթերուն ամենօրեայ թղթակցութիւններ մատակարարելու: Այդ 3 ամիսը հիմա դարձեր է 31 տարի:

ՙԱզգ՚ թերթին ստեղծման գաղափարը ընկեր Ե. Ազատեանինն է, համակարգիչներու հայթայթումն ու մատակարարումը` նոյնպէս: ՙԱզգ՚ը ամբողջ Անդրկովկասի մէջ առաջինն էր որպէս համակարգչային եղանակով հրատարակուող թերթ:

Բացի ամէն բանէ, մայր հայրենիքի մէջ այդ օրերուն թերթ հրատարակելը ուրիշ գրաւչութիւն մը ունէր, մանաւանդ խմբագրի մը համար, որուն ձայնը, այն ալ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի թոհուբոհին մէջ, որեւէ նշանակութիւն եւ արժէք չունէր: Յաճախ պատահած է, որ այդ օրերուն ՙԶարթօնք՚ը կը հրատարակէինք, կը խմբագրէինք (յաճախ Ժիրայր Դանիէլեանի հետ, որ կը բնակէր Թէքէեան կեդրոնին դրացի շէնքի մը մէջ), կը շարէինք ու կը տպէինք` առանց վստահ ըլլալու, որ յաջորդ օր պիտի յաջողէինք բաժանորդներուն հասցնել: Թերթը կը տպէինք մենք մեզի համար, լրագրային սանձարձակ ազատութեան մէջ: Ուրիշ խօսքով` որեւէ առաքելութիւն չունէինք: Մինչդեռ բոլորովին տարբեր էր Հայաստանի մէջ, կը կրկնեմ` յատկապէս անկախական յորձանքի այդ օրերուն, մամուլը ոչ միայն առաքելութիւն, այլ նաեւ ազդեցութիւն ունէր, ներգործութիւն` քաղաքական գործընթացներու վրայ, ինչ որ, ընդունինք, որեւէ լրագրողի փառասիրութիւնը կը շոյէ:

Հայրենի մամուլին ՙԱզգ՚ի բերած նորութիւնները իրականութեան մէջ ՙհնութիւն՚ էին եւրոպական որեւէ երկրի, նոյնիսկ լիբանանեան մեծ թերթերու համար: Սովետական ինքնապարփակուածութիւնը տակաւին կենդանի էր մեր երկրին մէջ: ՙԱզգ՚ը իր ընթերցողներուն, որոնց թիւը օրական կ’անցնէր 40 հազարը, սորվեցուց, որ աշխարհի մէջ տեղի ունեցող կարեւոր ամէն մէկ զարգացում կրնայ ազդել իւրաքանչիւր` մանաւանդ փոքր երկրի վրայ:

Երկրորդ սկզբունքը` տարանջատել փաստական նիւթը մեկնաբանութենէն: Երրորդ` իւրաքանչիւր կարծիք ու տեսակէտ պէտք է հիմնուած ըլլայ փաստի վրայ, եւ ՙԱզգ՚ը իր աշխատակիցներուն տուաւ կարծիք ու տեսակէտ պարզելու անսահման ազատութիւն` վերոյիշեալ պայմանով: Չորրորդ` յարգել մամուլի միջազգայնօրէն ընդունուած Տասնաբանեայի այն կէտը, որ կը սահմանէ` մամուլը պէտք է հասարակական-ընկերային հաշտեցման հարթակ դառնայ տարբեր խաւերու եւ հատուածներու միջեւ: (Խոստովանիմ, այս սկզբունքը գործադրելը այսօր` շատ դժուար է): Հինգերորդ` բնաւ ու երբեք չհայհոյել: Վեցերորդ` միշտ հարազատ մնալ գրական հայերէնին: Եօթներորդ` ընդունիլ եւ վարժուիլ արեւտմահայերէնին ու դասական ուղղագրութեան` հաւասարապէս:

Անշուշտ թերթի ամենօրեայ հեւքին մէջ եղան այդ սկզբունքներէն շեղումներ, խախտումներ, բայց ընդհանուր գիծը մնաց նոյնը:

Եւ այդ էր պատճառը նաեւ, որ տաղանդաւոր ու երիտասարդ մեծ թիւով լրագրողներ հասակ առին թերթին էջերուն հետ ու մէջ: Անոնցմէ ոմանք առ այսօր, թէեւ վաղուց մաս չեն կազմեր թերթի աշխատակազմին, ինքզինքնին հարազատ կը զգան անոր: Հայրենի ոչ մէկ լրատուամիջոց Սփիւռքէն այնքան թղթակցող ունի, որքան ՙԱզգ՚ը: Գերմանիայի մեր թղթակից Անահիտ Յովսէփեանի անունը յիշելը բաւական է հասկնալու համար ՙԱզգ՚ի ազգականներուն սրտակցութիւնը իրենց թերթին հետ...

Մեր տաղանդաւոր աշխատակիցներէն ոմանք հետագային ստեղծեցին իրենց լրատուամիջոցները, ինչ որ հպարտութիւնն է ՙԱզգ՚ին: Անոնցմէ անպայման պէտք է յիշել Յակոբ Ասատրեանի, Հայկազ Դահրիեանի, Սուրէն Բաղդասարեանի, աւելի ուշ` Աննա Իսրայէլեանի անունները, ու տակաւին ուրիշներ` որոնք այլ լրատուամիջոցներու մէջ խմբագիրի եւ աւագ լրագրողի պարտականութիւն վերցուցած են:

Մեր նախկին աշխատակիցներէն ոմանք ալ, իրենց վերլուծականներու շնորհիւ ուշադրութեան արժանացան եւ ընդգրկեցին դիւանագիտութեան ասպարէզը, ինչպէս նորօք հանգուցեալ Համլէթ Գասպարեանը` նախ Փարիզ եւ ապա Ռումանիա` որպէս դեսպան, եւ Գրիգոր Առաքելեանը, որ երկու շրջան մեր դեսպանն էր Իրանի մէջ:

 

ՌԱԿ-Ը ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՄԷՋ

- Դուք ունեցաք նշանակալից դեր մը ՌԱԿ-ի` հայրենական առաքելութեան մէջ: ՌԱԿ-ի հայրենական առաքելութիւնը սահուն ընթացք մը չունեցաւ: Որո՞նք էին մարտահրաւէրները:

Ձեր կուսակցական փորձառութենէն մեկնելով կարելի՞ է բնորոշել աւանդական կուսակցութեանց դերը Հայաստանի մէջ:

Աւանդական կուսակցութիւնները տեղ մը եւ առաքելութիւն մը ունի՞ն Հայաստանի մէջ:

- ՌԱԿ-ի առաքելութիւնը Հայաստանի մէջ սկիզբ առաւ բաւական տպաւորիչ քրեշչենտոյով, որուն հետեւեցան անկումներն ու վերելքները` փոխնիփոխ, մինչեւ նորօրեայ ամլութեան շրջանը` անդիմագիծ, անկենսունակ: Պատճառները մէկէ աւելի են: Ազատականութիւնը, ոչ տնտեսական առումով, մեր կուսակցութեան թէ՛ առաւելութիւնն է, թէ՛ դժբախտութիւնը: Մարդիկ, զանազան յաւակնութիւններով ոգեւորուած` ՙանձնական կատարումներով՚ ազատ եղած են հանդէս գալ իրենց սեփական փառասիրութիւններով, առանց գիտակցելու, որ այդ փառասիրութեան առաւելագոյն ՙմրցանակը՚ ՙպատկեր մը՚ քաշուիլն է, ինչ-որ պետական անձնաւորութեան մը կողմէ ընդունուլը, զինք տունդ հրաւիրելը, ճաշդ ուտել տալը եւ այլն: Եւ յաջորդական իշխանութիւնները օգտուած են կուսակցութեան ներսի փառասիրական այդ դուռներէն` մէկը Քալիֆորնիայի մէջ ՀՀՇ կազմակերպութիւն ստեղծելու, միւսը` զայն ՀՅԴաշնակցութեան որպէս հակակշիռ օգտագործելու, ուրիշներ` ՌԱԿ-ը կազմաքանդելու նպատակով: Միակը, որ կուսակցութիւնը զօրացնելու ջանք գործադրեր է` նախագահ Ռոբերթ Քոչարեանի մօտեցումն էր, որ մերժեց իր ընդունելութեան արժանացնել զիրար մերժող ՌԱԿ մրցակից վարչութիւնները, եւ ստիպեց իրեն ներկայանալ միացեալ պատուիրակութեամբ միայն:

Այլ խօսքով` կուսակցութեան թուլութիւնը պէտք է բացատրել անոր ներքին` ոչ կուռ ըլլալու իրողութեամբ:

Այսօր, բարեբախտաբար, կուսակցութեան հին ղեկավարները, մէկ կողմ ձգած իրենց նախկին տարակարծութիւնները, ջանք կը տանին վերամիաւորելու, համախմբելու ՌԱԿ-ը: Եւ այդ ջանքերը, թերեւս վերջինը, ինծի շատ հոգեհարազատ են: Ոչ այն պատճառով, որ այդ ջանքերը ի՛մ կուսակցութեան վերապրումին են ուղղուած, այլ այն` որ ՌԱԿ-ը, ինչպէս աւանդական մեր բոլոր կուսակցութիւնները, որոնց շարքին` կոմունիստական կուսակցութիւնը, որ դժբախտաբար դուրս ինկած է իր շաւիղէն եւ գոյութիւն չունի, ինչպէս նաեւ` աւանդական դարձած Հանրապետական կուսակցութիւնը, դուրս մնան մեր ազգը, երկիրը, պետականութիւնը կերտելու, ամրապնդելու, հայ ազգը ամբողջական իր առաքելութեան տէր կանգնեցնելու իրենց պարտականութենէն:

 

ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ԿՈՒՍԱԿՑԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ ՀԱՅՐԵՆԻՔԻ ՄԷՋ

- Հայաստանի քաղաքական կեանքին մէջ արմատաւորուա՞ծ է կուսակցութեան եւ կուսակցականութեան եւրոպական հասկացողութիւնը:

- Դիտեցէք Հայաստանի մէջ գրանցուած եւ առժամաբար, աւելի ճիշդը` ըստ առիթի եւ յարմարութեան գործող կուսակցութիւնները, մեծ մասամբ` մարդ-կուսակցութիւնները: Ծիծաղելի է պարզապէս: Այսօր ունինք կուսակցութիւն յորջորջուածներ, որոնք իրենց հիմնադիր անհատներու անունով հանդէս կու գան, առանց գաղափարախօսութեան, առանց հաւատամքի, ժամանակաւոր հետեւորդներով: Եւ այս ֆոնին, այո՛, գաղափարախօսութիւն ունեցող կազմակերպութիւնները իրենց անգործութեամբ իրենց վիճակուած քաղաքական տարածքը զիջած են այդպիսի անհատ-ձեռնարկատէրերու:

Մարդ-կուսակցութիւններ, գրպանի կուսակցութիւններ, դրամ-կուսակցութիւններ... Այս շարքը կարելի է շարունակել: Հայաստանի պարագային, որ իբր թէ խորհրդարանական վարչաձեւ ունի, ուր, ինչպէս համաշխարհային փորձը ցոյց կու տայ, անհրաժեշտաբար կայացած, գաղափարախօսութիւն ունեցող կուսակցութիւններով միայն կրնայ կառավարուիլ, կուսակցականօրէն այսպիսի խայտառակ վիճակ մը կը պարզէ: Եւ այդ բացակայութիւնն է պատճառներէն մէկը, որ ներկայ վարչակարգը խորհրդարանայինէն վերածուած է վարչապետայինի, այսինքն` մարդ-վարչաձեւի: Այլ խօսքով` վարչապետն է միանձնեայ կառավարիչը, իսկ իր կուսակցութիւնը` ՙՔաղաքացիական պայմանագիր՚ը, ընդամէնը ՙտամղաճը՚ի պարտականութիւնն ունի: Չկայ վարչապետը, չի կրնար ըլլալ իր կուսակցութիւնը, ինչպէս որ եղաւ ՀՀՇ-ի պարագային:

 

- Ի՞նչ ապագայ կը նախատեսէք ՌԱԿ-ի համար Հայաստանի մէջ, որքանո՞վ է ՌԱԿ-ի առաքելութիւնները կախուած են անոր սփիւռքեան կառոյցներէն:

- ՌԱԿ-ի երկու թեւերը` Հայաստան եւ Սփիւռք, բնագիտութեան մէջ յայտնի հաղորդակից երկու անօթներուն կը նմանին. եթէ մէկը պարապ է, միւսն ալ դատարկ է, եւ հակառակը: Եթէ կուռ եւ ամուր է Սփիւռքի թեւը, կուռ եւ ամուր կ'ըլլայ հայաստանեան թեւը:

 

- Որո՞նք են մարտահրաւէրները Հայաստանը կայուն երկիր մը դարձնելու Կովկասի մէջ:

- Առաջին մարտահրաւէր` ներկայ իշխանութիւնը օր առաջ պէտք է ճամբու դրուի: Երկրորդ` 1-2 տարուան համար ստեղծել փրկութեան համաձայնական կառավարութիւն` բաղկացած համեմատաբար երիտասարդ մասնագէտներէ, այլ խօսքով` արհեստավարժ կառավարութիւն, որ գիտէ կառավարել գործնապաշտ, պատասխանատու եւ հայրենասիրական ոգիով տոգորուած, որ գիտէ օգտագործել ազգային մեր ամբողջ ներուժը, ներառեալ` Սփիւռքի կարողականութիւնը:

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆ-ՍՓԻՒՌՔ ԱՆՋՐՊԵՏ

- Որքանո՞վ հայրենի աւագանին եւ մտաւորականութիւնը կը ճանչնան Սփիւռքը եւ ի՞նչ տարողութիւն ունին այդ ճանաչողութիւնը իրենց որոշումներուն մէջ:

- Հայաստանի մէջ շատ քիչեր միայն իսկապէս կը ճանչնան Սփիւռքը` իր ներքին բաժանումներով, հատուածներով, փոքր ու մեծ խնդիրներով, հոգեկերտուածքով ու կարիքներով: Իսկ ներկայ իշխանութեան մէջ այդ հարցով կը տիրէ բացարձակ տգիտութեան հետ` բացարձակ անհոգութիւն: Ինչ կը վերաբերի ներկայ կառավարութեան, ներառեալ յանձնակատար Սինանեանը, պատկերացուցէք` անոնց մէջ սփիւռքագիտութեան մակարդակը կը չափուի Վիգէն Խաչատրեանի մակարդակով, այսինքն` անմակարդակ է: Ոչինչ գիտեն եւ ոչինչ կ'ուզեն սորվիլ:

 

- Ի՞նչ է եկեղեցւոյ դերը անկախ Հայաստանի կեանքին մէջ: Որքանո՞վ ան կ՛անդրադառնայ հայ քաղաքացիի կենցաղին վրայ: Հայ եկեղեցին ի՞նչ լծակներ ունի պայքարելու աղանդաւորական շարժումներուն դէմ: Որքանո՞վ հայ եկեղեցին կը կամրջէ Սփիւռքն ու հայրենիքը:

- Այո, Եկեղեցին, Հայ առաքելական եկեղեցին պատմականօրէն եւ ըստ անհրաժեշտութեան, պէտք է իր միաւորիչ, իր հիմունքային դերը կատարէ` աւելի ու աւելի բացուելով մեր ժողովուրդին: Յիշենք, 44-օրեայ պատերազմին ընթացքին միայն ու միայն Հայ եկեղեցին էր, որ տէր մնաց իր հօտին, կանգնեցաւ ու ձուլուեցաւ անոր ցաւին, ոգորումներուն, մինչ աղանդաւորները եւ միւսները քաշուեցան մէկ կողմ` տեսնելով ժողովուրդին հարազատութիւնը, կառչածութիւնը իր հարազատ Եկեղեցիին:

 

- Ձեր փորձառութեամբ ո՞ր կառոյցն է, որ կրնայ աւելի արդիւնաւէտ հանդիսանալ Սփիւռք-հայրենիք կապերուն - սփիւռքահայ կոմիտէ՞ն, Սփիւռքի նախարարութի՞ւնը, թէ Սփիւռքի յանձնակատարը:

- Սփիւռքի հարցերով զբաղելու համար մեզի պէտք է ոչ-կառավարական կառոյց, որ ամէնէն առաջ հոգտար վերաբերում ունենայ իւրաքանչիւր գաղութի ու համայնքի նկատմամբ, մասնագիտօրէն ուսումնասիրուած եւ հիմնաւորուած:

- Ի՞նչ եղած է դերն ու առաքելութիւնը Հայաստանի Համահայկական Հիմնադրամին: Որո՞նք են մարտահրաւէրները զայն աւելի արդիւնաւէտ դարձնելու:

- ՙՀայաստան՚ համահայկական հիմնադրամը վերջին 3-4 տարիներուն ծանր երկու հարուած ստացաւ, երկուքն ալ` ՙներսէն՚: Առաջինը` նախկին գործադիր տնօրէնին կողմէ, որ չկրցաւ այդ զգայուն պաշտօնին համապատասխան առաքինութիւնը պահպանել: Ճիշդ է, չեղան իւրացումներ, բայց անոր վարքը առիթ եղաւ վարկաբեկելու ամբողջ կառոյցը:

Երկրորդ հարուածը աւելի ծանր էր: 44-օրեայ պատերազմի ընթացքին շուրջ 90 միլիոն տոլար վերցուեցաւ հիմնադրամէն` առանց հոգաբարձական կազմին կարծիքը հարցնելու: Հետագային ալ` չտրուեցաւ որեւէ բացատրութիւն, եւ... ՙկասկածը կնոջ միտքին մէջ՚:

Ըստ ինծի, պէտք է փոխել հիմնադրամի ամբողջ կառոյցը, սկզբունքները: Կառավարութիւնը, որեւէ կառավարութիւն, պէտք է չխառնուի անոր գործերուն եւ մաս չկազմէ անոր: Կառավարութեան դերը պէտք է սահմանափակուի հոգաբարձական կազմին ներդրումի ծրագիրներ առաջարկելով եւ նախահաշիւ ու կատարողական հաշուեկշիռ ներկայացնելով:

 

- Ինչպիսի՞ ապագայ մը կը տեսնէք ձեր զաւակներուն համար Հայաստանի մէջ:

- Ինչ կը վերաբերի զաւակներուս վերաբերող ձեր հարցումին, ըսեմ` որ ոչ միայն զաւակներս իրենց ընտանիքներով Մայր հողին կառչած կը մնան, այլ նաեւ իմ աւագ եղբայրս` Փառէն արք. Աւետիքեանը 1994-էն ի վեր հաստատւած է Հայաստան եւ կը շարունակէ իր ազգային-եկեղեցական, մշակութային եւ բարեսիրական գործունէութիւնը հոս, մայր հայրենիքի մէջ:

Աւագ որդիս` Վարուժանը, մասնագիտութեամբ իրաւաբան-ֆինանսագէտ, կը գլխաւորէ Հայաստանի ամենահեղինակաւոր խորհրդատուական-իրաւաբանական գրասենեակը, որ մաս կը կազմէ միջազգային ՙԱնտըրսըն՚ իրաւաբանական ցանցին:

Կրտսեր որդիս, մասնագիտութեամբ բժիշկ, թոքաբոյժ, մի քանի տարի ամսական 46 հազար դրամով աշխատելէ ետք իր մասնագիտութեամբ, անցաւ վարչական գործունէութեան: Չորս տարի որպէս տնօրէն ծառայելէ ետք Հայաստանի կեդրոնական դրամատան Շուշիի առողջարանին մէջ, տեղափոխւեցաւ Դիլիջան, ուր կ’աշխատի որպէս դարմանատան բժիշկ, առանց վարձատրութեան կը բուժէ թագավարակով տառապողներ, եւ իբրեւ hobby ստեղծած է վայրի խնձորի, տանձի, սերկեւիլի եւ հատապտուղներու հիւթէն մրգօղի քամելու արհեստանոցը` Dilvados անունով հռչակուած հրաշալի օղի, միաժամանակ հանդիսանալով ֆրանսական Galvados աշխարհահռչակ ընկերութեան ներկայացուցիչը հոս:

Այնպէս որ, հանդերձ գրեթէ ամբողջ ընտանեօք, մեր ընտանիքը ամուր կանգնած է հոս, կը տառապի ժողովուրդին հետ, կը դիմակայէ ապազգային եւ ապիկար իշխանութեանց բերած փորձանքները, կը փորձէ յուսավառիլ եւ յուսավառել ապագայ լաւ օրերու հեռանկարով:

 

Վարեց` ՊԱՅԾԻԿ ԳԱԼԱՅՃԵԱՆ