Baikar Blue logo.png

“ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ՏԱՌԱՊԵՑՆՈՂ ՀԻՒԱՆԴՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ ԿԱՐԵԼԻ Է ԴԱՐՄԱՆԵԼ` ՍԱՀՄԱՆԱԴՐԱԿԱՆ ՓՈՓՈԽՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՎ”.

Կ’ԸՍԷ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐՄԵՆ ՍԱՐԳՍԵԱՆԸ “MIRROR-SPECTATOR”-ԻՆ

 

ԵՐՈՒԱՆԴ ԱԶԱՏԵԱՆ

Յունիս 19-ի` խորհրդարանական ընտրութիւններու նախօրէին, նախագահ Արմէն Սարգսեան հարցազրոյց մը տուաւ Mirror-Spectator-ի ներկայացուցիչ Երուանդ Ազատեանին` այս օրերուն Հայաստանը յուզող հարցերու շուրջ: Այս այցը ապացուցեց այն, ինչ որ շատ տեսանելի էր դուրսէն, որ կայ խզում նախագահական գրասենեակի և կառավարութեան գործադիր իշխանութեան միջև: Անկախ այն իրականութենէն, թէ որքանով նախագահի պաշտօնը արարողակարգային է, սակայն ան միաժամանակ ունի դեր ամբողջ երկրի գործունէութեան մէջ:

Խիստ սահմանադրական սահմանումէն անդին` Նախագահի դերն ու վերջինիս անձը կարևոր է: Նախքան պետական գործիչ ըլլալը ան կը զբաղէր դիւանագիտութեամբ եւ ականաւոր գիտնական էր: Բացի ճշգրիտ  գիտութեան մասին իր գիտելիքներէն, ան տարիներու ընթացքին  հսկայական փորձ կուտակած էր միջազգային առևտուրի և տնտեսագիտութեան ոլորտին մէջ: Նոյն ժամանակամիջոցին ան յաջողեցաւ սերտ յարաբերութիւններ մշակել  աշխարհի առաջնորդներուն հետ, որոնց հետ փոխյարաբերութիւնները կրնային միայն էական օգուտներ բերել հայրենի երկրին:

Մարդ կþունենայ այն տպաւորութիւնը, որ սահմանափակելով Նախագահը իր սահմանադրական դերով և այդ դերը շատ նեղ սահմաններու մէջ բնութագրելով` Հայաստանի կառավարութիւնը ինքզինք կը զրկէ այնպիսի մեծ առաւելութենէ մը, որ այնքան շատ անհրաժեշտ է կենսական աղբիւրներով աղքատ երկրին, ինչպիսին է Հայաստանը:

Զրոյցի ամբողջ տեւողութեան նախագահը հազուադէպ կþօգտագործէր որևէ դիւանագիտական երկիմաստութիւն կամ խուսափողականութիւն: Ան անմիջական էր և հնարաւորինս առարկայական:

Նախագահ Սարգսեանը երկրի այն նշանաւոր առաջնորդներէն էր, որ արցախեան պատերազմի տապալումէն ետք կոչ ըրաւ վարչապետին հրաժարականը պահանջելով և խորհուրդ տուաւ ձևաւորել ՙթեքնոկրատ՚ներու կառավարութիւն: Անդրադառնալով այդ խնդրին և այն գաղափարին, որ ինք կրնայ նախագահել այդպիսի կառավարութեան մը վրայ, Սարգսեան առաջարկեց պարզաբանել, որ իր առաջարկութիւնը ուղղուած չէ վարչապետի անձին, այլ առաջարկ է փոխարինելու ամբողջ կառավարական կազմը: Ինչ որ կը վերաբերի իրեն, արդեօ՞ք ան կարողութիւնը ունի՞ դառնալու այդպիսի ՙթեքնոկրատ՚ական դահլիճի ղեկավար, Սարգիսեան առաջարկեց, որ ինք պարտաւոր է իր սահմանադրական դերով չզբաղեցընել որևէ գործադիր պաշտօն:

Գործող կառավարութեան հրաժարականի մասին նախագահի կոչը հիմնուած էր անոր համոզումներուն վրայ, թէ Երրորդ հանրապետութիւնը արդէն իսկ ընթացած է իր հունով, իսկ մենք կը գտնուինք Չորրորդ Հանրապետութեան շեմին:

Հայաստանի արտաքին քաղաքականութեան հաստատութիւնը լիովին փլուզման մէջ է, ուստի ինչպէ՞ս կրնայ երկիր մը կառավարել իր միջազգային յարաբերութիւնները այս դժուար ժամանակներու մէջ: Հարցին, թէ որքանով լաւ կþօգտագործուին անոր կապերն ու փորձը աշխարհի միւս առաջնորդներուն հետ, Նախագահը ամենադոյզն փորձն իսկ չկատարեց թաքցնելու համաշխարհային դիւանագիտութեան մէջ Հայաստանի ձախողումներուն հետ առնչուած իր մտավախութիւնները:

 Այնուամենայնիւ, ան բացայայտեց, որ իր նախաձեռնութեամբ որոշակի ջանքեր գործադրած է արտաքին կապերը պահպանլու համար: Ան անդրադարձ կատարեց վերջերս Վրաստան կատարած իր այցին, ուր հանդիպում ունեցած էր պետական պաշտօնեաներու և հայ համայնքի ղեկավարներու հետ: Ան նաև ուղևորութիւններ կատարած էր Քազախըստան և Մոսկուա, բայց այլ մանրամասներ չբացայայտեց, թէ ինչպիսի պաշտօնական կողմերու հետ շփումներ ունեցած է, կամ ինչպիսի նիւթեր քննարկած էր անոնց հետ:

Արևմտեան լրատուամիջոցներու աղբիւրները նախապէս անդրադարձած էին ԱՄՆ նախկին նախագահ Տոնալտ Թրամփի և այժմու նախագահ Ճօ Պայտընի հետ անոր յարաբերութիւններուն մասին: Երբևիցէ նախագահէն խնդրա՞ծ են օգտագործել այս փոխյարաբերութիւնները բարձրացընելու համար Հայաստանը յուզող որոշ խնդիրներ: Նախագահը բացասական կերպով պատասխանեց.

Հարցին, թէ ան ի՞նչ կþակնկալէ սփիւռքէն Հայաստանի համար, ան փոխաբերական իմաստով խօսեցաւ` հարցադրելով, թէ ի՛նչ կրնար պատահիլ Արաբական թերակղզիի էմիրաթական երկրին, եթէ այդ երկիրը հրաժարի օգտագործել իր նաւթային աղբիւրները: Անկէ ետք ան պատասխանեց իր իսկ հարցին` յայտարարելով, որ նման երկիր մը անապատային թագաւորութեան կը վերածուէր և ահա թէ ո՛ւր կը գտնուինք մենք այժմ:

Նախագահը կը խոստովանի, թէ Սփիւռքը ունի բազմաթիւ տաղանդներ և աղբիւրներ, որոնք չեն կրնար օգուտ բերել Հայաստանին սահմանադրական սահմանափակումներուն պատճառով: Նոյնիսկ Ֆրանսայի նման խոշոր երկիր մը ունի սահմանադրութիւն, որ թոյլ կու տայ արտերկիր գտնըւող ֆրանսացիներուն մասնակցելու կառավարութեան ծիրէն ներս և իրենց ներդրումը ունենալու երկրի բարգաւաճման մէջ: Թէեւ այս մէկը կրնայ հարցին հռետորական պատասխանը թուիլ, թէ Սերկեյ Լավրովի պէս դիւանագէտ մը կրնա՞յ ծառայել Հայաստանի մէջ` պետական կառավարման որակով:

Յետ պատերազմեան իրավիճակին մէջ գոյութիւն ունի ռազմագերիներու փոխանակման վերաբերեալ նախնական համաձայնութեան արձանագրութիւն: Ընդհանրապէս ժամանակի ընթացքին պատերազմող կողմերը ռազմագերիները կը տեղափոխեն Միջազգային Կարմիր խաչի խնամակալութեան, որ իր հերթին այդ գերիները կը վերադարձնէ հայրենիք` համաձայն հակառակորդ երկիրներու միջև կնքուած պայմանագրին: 44-օրեայ պատերազմէն ետք նոյեմբեր 9-ին ստորագրուած հռչակագիրը կոչ կþընէր ՙբոլորը բոլորին համար՚: Բոլոր ատրպէյճանցի բանտարկեալները ազատ կþարձակուէին բոլոր հայ բանտարկեալները ազատ արձակելու համար: Ինչո՞ւ համար Հայաստանը ազատ արձակեց բոլոր ատրպէյճանցի գերիները մինչեւ հայ բանտարկեալներու ազատ արձակուիլը: Նախագահը չխորացաւ հարցին մանրամասներուն մէջ, բայց նաեւ չյապաղեցաւ յայտարարել, որ այդ արարքը գէշ գործարք էր:

Հարցին, թէ ինչպէ՞ս ան կը բնութագրէ հայկական պետութեան և եկեղեցիի փոխյարաբերութւնները, Նախագահը պատասխանեց, որ ինչ կը վերաբերի նախագահականին, անոնք գերազանց են: Այնուամենայնիւ, ան պիտի չկարենար բնութագրել այդ յարաբերութիւնները նոյն իմաստով, ինչ կը վերաբերէր Հայաստանի կառավարութեան գործադիր իշխանութեան: Ան յատուկ կերպով ընդգծեց, որ պետութիւնը պէտք չէ խառնուի եկեղեցական գործերուն, ոչ ալ հակառակը:

Կովկասի մէջ սկսած է մշակուիլ նոր քաղաքական օրինակարգ մը: Գլխաւոր քաղաքական ոյժերը իրենց պատշաճեցումները կը գտնեն այս զարգացումներուն մէջ և այս գործընթացի ծիրէն ներս անոնք կը կերտեն Հայաստանի ճակատագիրը: Երեւանը ի վիճակի չէ այս գործընթացին մէջ իր խօսքը ըսելու: Նախագահը ընդունեց այդ վտանգավոր միտումները, և անոր առաջարկութիւնը այն էր` զարգացնել ուժեղ դիւանագիտութիւն, քանի որ Հայաստանը ի վիճակի չէր ճակատելու իր դրացիներուն հետ ռազմական հզօրութեամբ:

Նախագահը կը վերագրէ այս անկայուն քաղաքական իրավիճակը, այն  սահմանադրութեան, որ ընդունուած է Սերժ Սարգսեանի կառավարման տարիներուն: Սարգսեանը երկրին պարտադրած էր իրեն համար յարմարցուած սահմանադրութիւն մը: Նախագահի թեկնածու առաջադրուելուն պէս Արմէն Սարգսեան առաջարկած է Սերժ Սարգսեանին, որ սահմանադրութիւնը փոփոխութեան ենթարկէ: Այնուամենայնիւ, նախքան Սերժ Սարգսեան կրնար կատարել իր տուած խոստումը, սակայն ան հրաժարեցաւ իր պաշտօնէն` յօգուտ Նիկոլ Փաշինեանի: Ութ օր անց նախագահութիւնը ստանձնեց Արմէն Սարգսեանը:

Թէեւ նախագահը հրաժարեցաւ քննարկելէ խորհրդարանական ընտրութիւններու արդիւնքը, սակայն ան վստահեցուց, որ արդէն պայմանաւորուածութիւն ունի Փաշինեանի հետ հոկտեմբերին հանրաքուէ կայացնել նոր սահմանադրութեան վերաբերեալ, որ պիտի հաստատէ նախագահական կառավարման համակարգը և պիտի վերականգնէ վերահսկողութիւնը, հաւասարակշռութիւնն ու ոյժը:

Մենք հեռացանք նախագահական գրասենեակէն դրական տրամադրութեամբ:

Անգլերէնէ թարգմանութիւն` ՊԱՅԾԻԿ ԳԱԼԱՅՃԵԱՆ

Երեւան