Baikar Blue logo.png

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԸ ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆ Է, ՈՉ... ԽԱՌՆԱՐԱՆ

ՊԱՐՈՅՐ Յ. ԱՂՊԱՇԵԱՆ

Վերջերս կը գրէի, որ Հայաստանը եթէ կը միտի կայուն եւ ապահով կեանք մը ունենալ, առնուազն ներքին մակարդակով, պարտաւոր է որդեգրել իսկական ժողովրդավարական ուղի ու հետեւիլ ճիշդ կողմնորոշումի:

Այլ խօսքով, գործող իշխանութիւնը պէտք է լծուի կառուցողական գործելաձեւի մը, հեռու` քինախնդրական ոճէ, գրգռամէտ դերակատարութիւններէ, ինքնակեդրոն  մոլուցքներէ ու միակողմանի նկրտումներէ, իսկ ընդդիմութիւնը, առանց հրաժարելու իր դիրքաւորումներէն, համակերպուելու է տիրող իրականութեան, ընդունելու է նոր իշխանութեան գերակայութիւնը, հասկացողութիւն ցուցաբերելու է ու գործելու է լայնախոհութեամբ:

Երկու պարագաներուն ալ, ոչ ոք կ’ակնկալէ որ կողմ մը (իմա` իշխանութիւն) դառնայ բռնատիրական, ոչ ալ այլ կողմ մը (իմա` ընդդիմութիւն) մնայ խնկարկու, որովհետեւ այդ ձեւերով կարելի չէ երկիր ղեկավարել, պետութիւն ամրացնել եւ, ամէնէն կարեւորը` ժողովրդավարութիւն իրականացնել կամ զարգացնել:

Այն բոլոր պետութիւնները, անցեալին թէ ներկայիս, որոնք յաւակնած են վերոյիշեալ զարտուղի ու վնասաբեր ուղիներով ընթանալ, չեն յաջողած պետականութիւն պահել, ժողովրդավարութիւն սերմանել ու ժողովրդականութիւն վայելել, պարզապէս անոր համար, որ անոնք չեն կրցած ծառայել մարդկութեան բարօրութեան, արժանապատիւ կեանք մ շնորհելու կարելիութեան եւ երկիր ծաղկեցնելու հնարքներուն:

Այլապէս ալ յաղթողի ու պարտուողի կամ պարտուողի եւ յաղթողի տրամաբանութեամբ եւ մրցակցութեամբ, անկարելի է որ պետութիւն մը կարենայ յաջողիլ իր առաջնորդութեան մէջ, նախ` պետութիւն կազմաւորելու եւ ամրացնելու, ապա` ժողովուրդ դաստիարակելու ու քաղաքակրթելու, որովհետեւ անոնք երբեք չեն տանիր դէպի կայունութիւն ու խաղաղութիւն, բարեկեցութիւն ու բարգաւաճութիւն:

Ընդհակառակն, նման մօտեցումներով ու կարգավիճակներով, ո՛չ իշխանութիւնը, ո՛չ ալ ընդդիմութիւնը կրնան յարատեւել, յոյս ներշնչել, վստահութիւն բաշխել, երբ քանդողական ու ստրկամտական փորձերը շատ աւելի աղէտալի ու մահացու են:

***

Հայաստանը, խորհրդարանական յետ-ընտրական խաչմերուկներէն ետք, արդեօ՞ք գոհացուցիչ վիճակ մը կը ներկայացնէ, որուն պատասխանը ունենալու համար, պէտք չէ հոս ու հոն դեգերիլ, կը բաւէ ՙպտոյտ մը՚ Ազգային Ժողովէն ներս, տեսնելու թէ ի՛նչ կը կատարուի հոն եւ ո՛րքանով ան համաժողովրդական վերաբերումի կը կ’արժանանայ:

Դժբախտաբար, պատկերը դրական կամ լաւատեսական ըլլալէ հեռու է, այնքան ատեն որ` ՙհիւանդագին եռք՚ մը կը տիրէ հոն, որուն արձագանգները եւ ազդեցութիւնները զգալի կը դառնան, նաեւ` անկէ դուրս, ընդհուպ` հասնելով Սփիւռք:

Իսկ այս տխուր երեւոյթը, որո՞ւն կը բաւարարէ ու կը հպարտացնէ, կը խանդավառէ ու կը հզօրացնէ, տեսնելու իր հայրենիքը, որ իր նահատակներէն ու կորուստներէն յետոյ, տակաւին կը գալարի իր ներքին ցաւերուն ու մղձաւանջներուն մէջ, ուր` կոշտ անհանդուրժողութիւնները, փոխադարձ սպառնալիքները, վրիժառական միտումները ու զիրար չէզոքացնելու անկուշտ ախորժակները, կը մնան առկայ, տեսանելի ու զգալի, ոչ միայն խորհըրդարանէն ներս, այլեւ անկէ դուրս, պետութեան հիմքերը տկարացնելով ու ժողովուրդին վճռակամութիւնն ալ` բարոյալքելով:

ՙ44օրեայ՚ անկումէն ու հարուածէն ետք, իւրաքանչիւր բանիմաց, իրատես, հայրենասէր ու պատուախնդիր հայ, ի՞նչ կը սպասէր կամ ինչպէ՞ս կ’ուզէր տեսնել իր հայրենիքին դիմակալած վերականգնելի տնօրինումները, չէ՞ որ` դաւադրութիւնը մեծ էր ու խոր, մէկ կողմէն` հայկական կողմի դասալքութեամբ իսկ միւս կողմէն` արտաքին ոյժերու անտարբերութեամբ ու հանդիսատեսութեամբ:

Դասալքութիւնը կը բացատրուէր դաւաճանութեամբ եւ անձնատուութեամբ որուն յանցաւորը բանակն ու բանակայինը չէին, այլեւ` գերազանցապէս, վարձկաններ ու պատեհապաշտներ, իրենց քաղաքական ու զինուորական պատկանելիութիւններով, որոնց մէջ չէին պակսիր պետական այրեր, որոնք Արցախը միշտ դրած էին ՙպազար՚ային նժարներու վրայ, անշուշտ, յօգուտ իրենց շահերուն եւ ազգադաւ արարքներուն:

Իսկ անտարբերները կամ հանդիսատեսները այն պետութիւններն էին, որոնք միշտ ՙխնդացած՚ էին հայ ժողովուրդին վրայ, շահագործած զայն, իրենց սին ու ստաբարոյ ոճերով, ամբարտաւան ու կոկողավիզ միջամտութիւններով, իսկ ներկայիս, աւելի քան երբեք, իրենց կեղծապատիր ու ստըրկամիտ մոլեգնութեամբ, շարունակեցին ու կը շարունակեն, իրենց պիղծ սատանայութիւններով զբաղիլ ու զբաղցնել աշխարհը:

Անշուշտ, տակաւին պատմութիւնը պիտի բացայայտէ ու ճշդէ, թէ Հայաստանի ներքին թէ արտաքին մակաբոյծները ո՞վքեր էին եւ ի՞նչ պատասխանատուութիւններ ունէին անոնք:

Ի լուր այս աճպարարութիւններուն եւ արկածախնդրութիւններուն, ականատեսն ու ականջալուրը ըլլալով հայրենական օճախին ճակատագրուած դառնութեան, ի՞նչ պիտի ըներ հայ ժողովուրդը, մանաւանդ հայրենաբնակ հայաստանցին, տակաւին պիտի շարունակէ՞ր մնալ անմիաբան եւ անհամերաշխ, նոյնիսկ` թշնամական եւ ատելավառ իրարու նկատմամբ, երբ թշնամին, ո՞վ ըսաւ թէ տակաւին պատրաստ չէ իր եղեռնագործութիւնը նոր չափանիշներու հասցնելու, Երեւանը… գրաւելու:

Եթէ տակաւին կան թերահաւատներ, որոնք կը կարծեն որ ասոնք չեն համապատասխաներ իրականութեան, վա՜յ է եկեր իրենց, իսկ եթէ հաւատացած են, որ Արեւմուտքը կրնայ պաշտպանել մեզ եւ մեր իրաւունքները, վա՜յ այդ նզովեալներուն:

Աւելի վտանգաւորը. Ռուսիոյ դաշնութեան դէմ սուր ճօճելը, պախարակելը եւ ամբաստանելը, ի՞նչ շահ կու տան Հայաստանին, երբ քաջ պէտք է գիտնալ, որ անիկա հայութեան շահերը մնայուն կերպով պաշտպանելու կոչուած չէ, յատկապէս իր դէմ խմորուող ռազմաքաղաքական ձիւնագնդիկներով (որոնց հասցէատէրերը յայտնի են), նաեւ` ինքն ալ ունենալով իր տարածքային ու միջազգային մտահոգութիւնները, որոնց դէմ պայքարելու համար պէտք ունի ճկուն եւ առաձգական վարքագիծի մը:

Ճիշդ է, Ռուսաստան-Հայաստան, պատմականօրէն երկրորդին, երբ հայաստանեան կարգ մը ՙխժամուժային՚ աղբիւրներ կը փորձեն սեպ խրել երկու պետութիւններուն միջեւ, որովհետեւ վարձակալուած են դուրսէն…:

Արդեօք ոեւէ մէկը կամ կողմ մը, դէ՞մ է, որ Հայաստան ունենայ լաւ եւ անմիջական յարաբերութիւններ Արեւմուտքին (նոյնիսկ` Ամերիկայի) հետ, բնական է, ո՛չ, բայց, կարելի՞ է ընդունիլ, որ անոնք ըլլան դաշնակից ոտնակոխելու եւ հեռահարը` նախապատուելու գնով, Հայաստանի մէջ գործող կարգ մը շարժումներով, որոնք, խորհրդարանական ընտրութիւններուն, խղճուկ արդիւնքներով, պարտութիւն կրեցին:

 

***

 

Այս դիտարկումներուն ու դատումներուն ընդմէջէն, որոնց լոյսին տակ, ակնարկ մը արձանագրեցի, ցոյց տալու, որ ներկայիս Հայաստանը ԲՈԼՈՐՈՎԻՆ չի գտնուիր այն հարթակին վրայ, որ ազգային արժանապատըւութեան, ամրակուռ պետականութեան, յուսադրելի ապագայականութեան եւ անխախտելի վստահելիութեան ոլորտներուն մէջ է, երբ պետութիւնը, խորհըրդարանական ու կառավարական համակարգով, երբեք չ'արդարացներ իր գոյերթին արդիւնաւէտութիւնը, ոչ ալ կ’երաշխաւորէ ապահովագրութիւն մը:

Խիստ զարմանալի է, որ Հայաստանի բնակչութեան, գոնէ 50 առ հարիւրը, որ խորհրդարանական ընտրութիւններուն մասնակցեցաւ, տարօրինակօրէ՛ն, ինչո՞ւ կը լռէ, կը պապանձի, ի տես Ազգային Ժողովին մէջ տեղի ունեցած այլանդակութիւններուն, որոնք ի՜նչ պատիւ եւ վարկ կը բերեն հայութեան ու հայկական պետականութեան:

Հետաքրքրական է, անոնք որոնք այս եղանակով ու մօտեցումով կը դիտեն հայրենի օրէնսդրական կառոյցին մէջ տեղի ունեցած խեղկատակութիւնները, ինչպէ՞ս կ’արդարացնեն նման աններելի սայթաքումները:

Ի՞նչու այս արձանագրութիւնները, խորհրդածութիւնները կամ ակնարկութիւնները, թէկուզ հպանցիկ, կրնան մտածել ոմանք, բայց, մեր նպատակը լուսարձակի տակ առնելն է այն տեսադաշտը, որ կը պարզուի մեր աչքին առջեւ, երբ խորհրդարանական նիստերու մէջ տեղի ունեցածները կը տեսնենք, ո՛ւր` խօսքի ու շարժերու, հրմշտկողներու ու գզուըռտոցներու, ամբողջ ալիք մը կը բարձրանայ, օրէնսդրական կառոյցը վերածելով վայրենաբարոյ ագարակի մը:

Չէ՞ որ, հայ ժողովուրդը քաղաքակրթութեան ծոցէն ծնած է, իր գոյնով ու շունչով, իր դէմքով եւ էութեամբ, հետեւաբար, ի՞նչ կը կատարուի այդ կառոյցէն ներս, երբ իշխանութիւնը (կամ օրուան նախագահը) կը սաստէ, իսկ անդին, ընդդիմադիր մը, ձեռքը սեղանին զարնելով կը փորձէ հակաճառել, այն ալ ի՜նչ ձեւով (լաւ որ` ոչ… ոտքով):

Ասոնք ի՞նչ կը նշանակեն եւ ո՜ւր կ’առաջնորդեն Հայաստանը, դէպի ո՞ր երկնակամարը կամ ո՞ր երկնաքարը, երբ մեզ դիտող կայ:

 

***

 

Հայաստան վերակառուցանելու ու վերապահելու համար, ո՛չ իշխանութիւնը` իր ուժականութեամբ, ո՛չ ալ ընդդիմութիւնը` իր յամառութեամբ, կըրնան զայն կանգուն եւ անվտանգ պահել, քանի որ անոնք մե՜նծ ՑՆՈՐԱՄՏՈՒԹԻՒՆ են, որոնցմէ պէտք է ի սպառ թօթափուիլ:

Ընդունի՛լ. Հայաստանը դէմ յանդիման կը գտնուի գորշ ճակատագրի մը :

Եթէ զգաստացող չկայ` իշխանութեան կողմէն, որ կը փորձէ ինքզինք հաւասարակշռել եւ` ընդդիմութենէն, որ կը փորձէ իշխանութիւն տապալելու ցնորքներով ապրիլ, այն ատեն, ընթերցո՛ղ, դուն ալ ըսէ… ի՞նչ…:

 

Պէյրութ

 

 

Յ. Գ. Այս յօդուածը գրուած էր Օգոստոս 2021ի սկիզբը, սակայն կարելի չեղաւ զայն օրին հրապարակել, ՙՊայքար՚ի տարեկան արձակուրդին պատճառով, իսկ այսօր, ահաւասիկ այն խեղկատակութիւնը, որ Ազգային Ժողովէն ներս տեղի ունեցաւ (եւ թերեւս… շարունակուի), վարկաբեկելով մեր ժողովուրդը, անկախութիւնը ու պետականութիւնը: