Baikar Blue logo.png

“ՊԱՅՔԱՐ”Ի ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑՆԵՐԸ ՎԵԹԵՐԱՆՆԵՐՈՒ ՀԵՏ

ԸՆԿԵՐ ՅԱԿՈԲ ԳԱՍԱՐՃԵԱՆԻ ԱԶԳԱՅԻՆ ԿՈՒՍԱԿՑԱԿԱՆ ՈՒՂԻՆ

(ՄԱՍ Բ.)

Հ6.- Ինչպիսի՞ պայմաններու մէջ հիմնադրուեցաւ Թէքէեան Մշակութային Միութիւնը Լիբանանի մէջ. ի՞նչ դեր ունեցաւ ան լիբանանահայ կեանքէն ներս:

Սփիւռքի տարածքին գտնուող իւրաքանչիւր աւանդական կազմակերպութիւն կարիքը կը զգար ստեղծելու մշակութային միութիւն մը, որ կարենայ ազգային գործունէութիւն ծաւալել իր հովանիին ներքեւ քաղաքական ուղեգիծի կողքին, զբաղիլ նաեւ մշակութային գործունէութեամբ, քայլ պահելու համար յառաջադէմ կազմակերպութիւններու հետ:

Ռամկավար Ազատական Կուսակցութիւնը Լիբանանի մէջ մեծապէս կը կարեւորէր մշակութային միութեան մը առկայութիւնը, որպէսզի գեղարուեստական գործունէութիւն ծաւալելով կամուրջը հանդիսանար Հայաստանի եւ Սփիւռքի միջեւ, յատկապէս Խորհրդային Հայաստանի տարիներուն, ան միակ հայկական կուսակցութիւնն էր, որ Հայրենիքը ամէն բանէ վեր նկատելով, ամէ՛ն գնով Հայաստանի կողքին էր:

1947-ին, Պէյրութի մէջ ՙԲանաստեղծութեան իշխան՚ Վահան Թէքէեանի անունով հիմը կը դրուէր Թէքէեան Մշակութային Միութեան, որուն հիմնադիրները կը հանդիսանային Մեթր Հրաչեայ Սեդրակեան, Բարունակ Թովմասեան, Գերսամ Ահարոնեան, Համբարձում Պէրպէրեան, Յովսէփ Եոզկաթլեան, Հայկաշէն Ուզունեան, Մկրտիչ Մսըրլեան եւ Յակոբ Դաւիթեան: Այս հաւատաւոր հիմնադիրներու գերագոյն նպատակն էր ՙՊահպանել հայ ժողովուրդի մշակութային ժառանգութիւնը՚, ստեղծելով դպրոցներ, ուսուցանելով հայերէն լեզուն ու պատմութիւնը, կրօնն ու արուեստները: Նման մշակութային գործունէութեամբ է, որ պիտի պատրաստուէին վաղուան ազգային գործիչները, գիտակից երիտասարդներն ու ապագայի ղեկավարները:

Հայաստան-Սփիւռք մշակութային կապերու համադրումը եթէ ատենին ստանձնած էր Սփիւռքահայութեան հետ մշակութային կապի կոմիտէն, ապա Թէքէեան Մշակութային Միութիւնը մեծապէս նպաստած էր այդ կապերու զարգացման: ԹՄՄ-ը մնայուն կերպով ոսկեայ օղակը եղաւ Հայաստան-Սփիւռք փոխյարաբերութեանց:

Հայաստանի Խորհրդայնացման յիսնամեակին առիթով, ԹՄՄ-ի ու ՌԱԿ-ի ղեկավարները` Բարունակ Թովմասեան, Հայկաշէն Ուզունեան, Կարապետ Պապահէքեան եւ Գերսամ Ահարոնեան պատուական հիւրերն էին Հայրենիքի եւ ցայսօր կը յիշուի այդ առթիւ անոնց կողմէ տեղի ունեցած ծաղկեպսակներու զետեղման արարողութիւնը Մեծ Եղեռնի յուշարձանին մօտ: Մինչ այդ տարիներուն երբ ՙգրչակներ՚ առիթ չէին փախցներ մրոտելու Խորհրդային Հայաստանը, ՌԱԿ-ի եւ Թէքէեանի ղեկավարները ականատեսի աչքերով կը վերադառնային հայրենիքէն, հայրենի պետութիւն մը ունենալու հպարտութեամբ տոգորուած:

 

Հ7. Ձեր կուսակցական կեանքէն ներս ի՞նչ իրագործումներ ձեռք ձգած էք, որոնցմով հպարտ էք առ այսօր:

Աշխարհի տարածքին գտնուող իւրաքանչիւր կազմակերպութեան պատասխանատու անդամ ըլլալ կը նշանակէ դէմ յանդիման գտնուիլ զանազան տեսակի նկարագիրներու հետ, նախապաշարումներով օժտուած անձերու հետ ու անհանդուրժողականութիւն տիրող մթնոլորտի հետ, որոնք կը հրահրեն ընկերային բաժանումներն ու քաղաքական ծայրայեղութիւնը: Կուսակցական պատասխանատուութիւն ստանձնող անձը պատրաստ պիտի ըլլայ այդ չարիքները դիմակայելու այնպիսի անդրդուելի ձեւով մը, որ կարենայ իրագործել իր նպատակները, որ ընդունելի ըլլայ իր շրջապատէն ներս:

 

***

Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմը պատճառ հանդիսացած էր որ մենք ընտանեօք Ֆրանսա փոխադրուէինք: Կարճ ժամանակ ետք, ուշադրութիւնս գրաւած էր որ ՌԱԿ-ի գործունէութիւն ծաւալող չկար այդ օրերուն, սակայն կային հաւատաւոր ու գաղափարակից միութենական ու կուսակցական ընկերներ քիչ մը ամէն տեղ: Ամէն ջանք ի գործ դնելով, ընկ Անդրանիկ Քէշիշեանի նեցուկը վայելելով, ի մի հաւաքեցի երէց ընկերներ, նա՛եւ անոնց զաւակներն ու երիտասարդ հարազատները, որոնց շնորհիւ յաջողցուցինք Վալանսի մէջ 0-էն սկիզբ տալ ՌԱԿ-ի գործունէութեան:

Ի մտի ունենալով, որ ՀԲԸՄ-ի անդամները եւս գաղափարական նոյն դպրոցին կը պատկանէին, հետեւաբար առանց խոչընդոտներու հանդիպելու հեզասահ ընթացք տուինք մեր գործունէութեան. Նախ ՀԲԸՄ-ի շրջանակը ուժեղացընելով, անդամաշարքը բազմացնելով եւ ՀԲԸՄ-ի գործունէութիւն ծաւալելով, ապա անոնց ընդմէջէն կուսակցականներ պատրաստելով ՌԱԿ-ի շարքերը բազմացնելու աշխատանք տարուեցաւ: Այդ օրերուն էր որ ՀԲԸՄ-ի երիտասարդութեան թիւը հասաւ 6-7 հարիւրի, որուն շնորհիւ ալ նախաձեռնութիւնը առինք ՙՆաւասարդեան խաղեր՚ կազմակերպելու:

1986-ին, փառաւոր կերպով առիթ ունեցանք կազմակերպելու Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան 80ամեակը, որուն իրենց ներկայութեամբ պատուեցին Ազգային Բարերար Տիար Ալեք Մանուկեանն ու ՀԲԸՄ-ի Կեդրոնական Վարչութեան անդամները, Հայաստանէն պետական այրեր եւ սփիւռքէն ժամանած ազգային դէմքեր:

Առ ի գնահատանք այս եւ նման արդիւնաւէտ գործունէութիւններուս, ՌԱԿ Կեդրոնական վարչութիւնը զիս հրաւիրեց մասնակցելու իր կազմին, որմէ ետք յաջորդական անգամներ վերընտրուեցայ որպէս անդամ: Փարիզի թեւը օրըստօրէ կը զօրանար եւ պետական մակարդակով հիւրեր ալ կþընդունէր, ինչպէս Հայաստանի օրուան նախագահ Լեւոն Տէր Պետրոսեան, ԹՄՄ Հայաստանի երկարամեայ ատենապետ` Ռուբէն Միրզախանեան, երեսփոխան Վիգէն Խաչատըրեան ու այլ պետական դէմքեր ֆրանսական մակարդակով, ինչպէս յայտնի նախագահ Ժագ Շիրակի կուսակցութեան ընդհանուր քարտուղար Ալեն Ժիւփփէ:

 

***

Լիբանան վերադարձէս ետք բոլորովին այլ ճակատագիր կը սպասուէր ինձմէ: Բնականաբար գլխաւոր իրագործումս կը համարեմ Լիբանանի Խորհըրդարանի մէջ Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան կողմէ առաջադրուած երեսփոխան ըլլալս: Առաջին անգամ ըլլալով Լիբանանի պատմութեան մէջ ՌԱԿ-ը իր երեսփոխանը կþունենար Լիբանանեան Խորհրդարանին մէջ: Շնորհիւ ՌԱԿ-ի գաղափարախօսութեան հաւատարիմ ընկերներու քաջալերանքին, ՀԲԸ Միութեան մէջ տարիներու ընթացքին ունեցած վաստակիս, ՌԱԿ-ի մէջ ծաւալած ազգային գործունէութեանս, տարիներու ընթացքին գործի բերումով պետական այրերու հետ մշակած փոխյարաբերութեանս, ի մասնաւորի վարչապետ Ռաֆիք Հարիրիի հետ իրականութիւն դարձաւ խորհրդարանական անդամ ըլլալ: Ընդունուած երեւոյթ էր թէ յարմարագոյն թեկնածուն պարտէր քաղաքական միտք ունենար, սակայն քաղաքական դէմքերու հետ յարաբերութիւն մշակելու արուեստը ունենալը կարեւոր կը նկատուէր, իսկ իմ պարագայիս կուսակցական ինքնութիւնս էր որ հանդիսացած էր գլխաւոր մղիչ ոյժը:

Թէքէեան կեդրոնը այդ օրերուն իր վերածնունդի օրերը կþապրէր, անդամաշարքը հպարտութեամբ ու պատկանելիութեան զգացումով իր մայր կեդրոնը կþայցելէր, իսկ Հիմնադիրներու Մարմնի անդամները կþողջունէին Վարչապետ Ռաֆիք Հարիրիի ներկայութիւնը Կեդրոնէն ներս, նաեւ յաճախակիօրէն հիւրընկալելով պետական այրեր:

Լիբանանի Խորհրդարանի նորագոյն պատմութեան մէջ հայ երեսփոխաններ ընդհանրապէս քաղաքական իւրայատուկ կշիռ մը չէին ներկայացներ, նախ որպէս համայնքի ներկայացուցիչներ` իրենք իրար միջեւ հակամարտութիւններ ունէին եւ այդ անհամաձայնութիւնները պատճառ հանդիսացած էին որ իւրաքանչիւրը իրեն նեցուկ կանգնող տեղական կազմակերպութեան տուրք տայ եւ որուն որպէս հետեւանք` հայ համայնքի շահերը մնացած էին լուսանցքային: Եթէ կայ բան մը որ կրնամ յիշել հոս որպէս միասնական որոշում, այդ ալ Յունուար 6-ի Սբ. Ծննդեան տօնի նշումն էր պետական մակարդակով, որուն վաւերացման հեզասահ ընթացք տուած էր ՙօրթոտոքս՚ համայնքի մկրտութեան խորհուրդը: Տեղին է նաեւ նշել, թէ Խորհրդարանէն ներս բազմիցս խօսք առնելու առիթ ընծայուած է ինծի, որոնցմէ յատկանշական կը թուի ըլլալ ՙՀայ նախարարները եւ Հայկական Պլոքը՚ թեմայով զեկուցումս, որ ոչ միայն պետական արխիւներուն մէջ արձանագրուած մնաց, այլեւ մեթր Ռուբէն Աւշարեանի ՙOn The Record երկհատորին մէջ ալ տեղ գտած է: Ակնյայտ է, որ ՙՀայկական պլոք՚ հասկացողութիւնը չ'ընդգրկէր իր մէջ երեք աւանդական կուսակցութիւններու ներկայացուցիչները, այլ միայն դաշնակցութեան ներկայացուցիչներն են որ կը գործեն այդ պլոքէն ներս:

 

***

Կարծես Լիբանանի մէջ ընդունուած երեւոյթ դարձած էր, որ տարիներու ընթացքին Լիբանանի տարածքին հայկական կուսակցութիւնները պետութեան մօտ արձանագրուած չէին որպէս քաղաքական կազմակերպութիւն: Հետեւաբար, 2006 թուականին նախաձեռնութիւնը ստանձնեցի Ռամկավար Ազատական Կուսակցութիւնը որպէս քաղաքական ու ազգային կազմակերպութիւն արձանագրելու պետութեան մօտ: Բնականաբար շատերու մօտ ընդվզում առաջացուց այս քայլը, սակայն յաջորդական օրերը եկան ապացուցելու որ առնուած քայլը ճիշդ էր եւ տեղին:

Մեր կուսակցութիւնը ունեցած է մեծահամբաւ մտաւորականներ, խմբագիրներ, մտաւորականներ, սակայն պիտի ընդունինք, որ քաղաքական դէմքեր չենք ունեցած: Համարեա բոլոր գաղութներու մէջ, նաեւ Լիբանանի մէջ, չենք հետաքրքրուած տեղւոյն քաղաքական շերտաւորումներով:

Բացայայտ իրողութիւն է, որ որոշ կողմերէն քննադատութեան ենթարկուեցանք, սակայն խանդավառութեամբ ընդունողներ ալ եղան, որուն որպէս հետեւանք, մեր յաջորդ քայլը եղաւ ՙԶարթօնք՚ օրաթերթը ազատագրել անձնական անուններէ (տնօրէններու եւ խմբագիրներու) եւ զայն արձանագրել Թէքէեան Մշակութային Միութեան Հիմնադիրներու Մարմինի հովանիին ներքեւª ՙՇիրակ՚ կազմակերպութեան անունով: Կուսակցական թերթ մը, որ իր հիմնադրութեան օրէն ի վեր անձերու անուններու պատճառով յաճախ բարդութիւններու կը հանդիպէինք, յատկապէս ՙանձերու՚ մահէն ետք:

Վարեց` ՊԱՅԾԻԿ ԳԱԼԱՅՃԵԱՆ

Պէյրութ