Baikar Blue logo.png

ՄԵԾ ԵՐԱԶԻ ՃԱՄԲՈՒՆ ՈՒՂԵՒՈՐՆԵՐԸ ԵՒ ՀԱՄԱՊԱՐՓԱԿ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

ՌԱՄԿԱՎԱՐ ԱԶԱՏԱԿԱՆ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹԵԱՆ

Դ. ՀԱՏՈՐԻՆ ՀՐԱՏԱՐԱԿՄԱՆ ԱՌԹԻՒ

ՓԱՆՈՍ ԹԻԹԻԶԵԱՆ

Շնորհակալութեամբ ստացած եմ վերոյիշեալ խորագրով լոյս տեսած Դ. հատորը եւ առիթը ունեցայ ակնարկ մը նետելու անոր բովանդակութեան վրայ: Նախ եւ առաջ կը յայտնեմ սքանչացումս սոյն հատորին բովանդակութեան եւ մեծ երազի ճամբուն վրայ իրենց բովանդակ կեանքը նուիրած Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան այն բոլոր ղեկավարներուն հանդէպ, որոնք մեծ հեռատեսութեամբ, միաւորեցին միեւնոյն գաղափարախօսութեան հաւատացող մեր ազգային ազատագրական աշխատանքին լծուած կուսակցութիւնները: Երկրորդ, վերոյիշեալ հատորը արդիւնքն է մէկ անձնազոհ հայուն, Յակոբ Վարդիվառեանին, որմէ խլած է քրտինք, մեծ ժամանակ, քանիցս երկար ճամբորդութիւններու նիւթական հսկայ զոհողութիւն: Եւ այս բոլոր սպառիչ ճիգերը թափուած են առօրեայ ապրուստ  հոգալու կողքին:

Յակոբ Վարդիվառեան մեծ լրջախոհութեամբ մօտեցած է իր ստանձնած ազգանուէր գործին: Անաղարտ ու առարկայական մօտեցումով: Հեղինակին կողմէ ճիգ չէ խնայուած, որ պատմական իրողութիւնները իրենց յետին մանրամասնութեամբ պեղուին ու լոյս աշխարհ գան փրկուելու համար կորուստէ: Ի վերջոյ, գլուխ հանուած ու դեռեւս հանուելիք, կոթողական, սրբազան ազգանուէր գործը, գործնական երկու նպատակի կը ծառայէ: Ճոխացնելու Ռ.Ա. Կուսակցութեան պատմութիւնը, ինչպէս նաեւ ատաղձ ծառայելու հետագայ գիտաշխատողներուն որպէսզի հայ սփիւռքի եւ հայրենիքի հարազատ պատկերը տան, մեր արդի պատմութեան իւրաքանչիւր վճռորոշ ու բախտորոշ ժամանակահատուածին, 1920-ական ու անկէ քիչ առաջ տեղի ունեցող տարիներուն:

Ուշագրաւ երեւոյթ է որ վերոգրեալ օրհասական օրերը կը զուգադիպին հայ Սփիւռքի ձեւ ու մարմին ստանալու առաջին տասնամեակին (1920-1930): Եւ այդ շրջանը սկիզբ կ՛առնէ Հայաստանի խորհրդայնացումով, երբ Հայաստանի նախորդ կառավարութեան նախարարական կազմը Պարսկաստան կը մեկնի: Ժամանակ մը Պարսկաստան տնտնալէ ետք, այն յոյսով, որ մի գուցէ կարելի ըլլայ պոլշեւիկեան բանակները Հայաստանէն հեռացնել, ի վերջոյ յուսաբեկ, կը ցրուի ու ապաստան կը գտնէր այն հայահոծ ոստանները – Գահիրէ, Փարիզ, Պոսթոն եւ այլուր: Կովկասահայ այդ դէպքերը, լուսամիտ, պետական փորձ ունեցող, հռետորական ոճով օժտւած մարդիկ էին: Անոնք, հայ որբերու սերունդէն զանգուածներ հրապուրած էին: Եւ անոնք որոնք ընդդիմացան, ծեծի եւ մինչեւ իսկ եղբայրասպան կռիւի զոհ գացին:

Սփիւռքի առաջին տասնամեակին, անոնք, արեւելահայ այդ դէմքերը իրական գործ ալ կատարեցին: Պոսթընի մէջ սկսան հրատարակել ՙՀայրենիք՚ ամսագիրը, ուր մեր լաւագոյն ու տաղանդաշատ գրողներէն շատեր – Աւետիք Իսահակեան, Ա. Ահարոնեան, Վազգէն Շուշանեան, Համաստեղ եւ ուրիշ շատեր իրենց ստեղծագործութիւնները յայտնցին: Միւս կողմէ, Հ.Բ.Ը. Միութեան, ինչպէս նաեւ Ռ.Ա. կուսակցութեան առաջնորդները, Վահան Թէքէեան, Արշակ Չօպանեան, Արտակ Դարբինեան, Հրաչ Երուանդ ու ուրիշ շատեր, մէկ տասնամեակ, ցեղասպանութենէն ճողոպրած որբեր խնամեցին տասնեակ մը որբանոցներու մէջ, Կիպրոսի մէջ կրթական եզակի կոթող մը կանգնեցին, Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնը ու հազարներ ձրի ուսում եւ ապրուստ պիտի ստանային: Որբահաւաքի հսկայ աշխատանք տարին Ռամկավար դէմքեր, Տէր Զօրի անապատներէն որբեր հաւաքելով: Անոնց սնունդ, կեանք ու ազգային տեսիլք շնորհելով: Հակառակ ժողովրդավար եւ ազատական գաղափարաբանութեան, Ռ.Ա. կուսակցութիւնը ըլլալով գերազանցապէս ազգանուէր եւ հայրենանուէր կազմակերպութիւն, յանձն առած մեծ վտանգներ, թիկունք կանգնեցան Սովետական Հայաստանին: Ան էր որ մեզ պիտի փրկէր ստոյգ կործանումէ:

Այսօր, ցաւալի է մատնանշել, որ Ռ.Ա. կուսակցութիւնը անփարունակ վիճակի մէջ է: Ներքնապէս պառակտուած ու կոտորակուած: Այս տողերը թուղթին յանձնողը շուրջ եօթը տասնամեակ, ամէն մակարդակի վրայ գործուն մասնակցութիւն ունեցած է կուսակցական աշխատանքներուն: Եւ այս փորձառութենէն օգտուելով կարելի է ըսել, թէ մէկ, առանձին, ամենակարեւոր պատճառը կուսակցական երկփեղկումին, կարգ մը, թէեւ կարող եւ մեծ իրագործումներ յաջողցուցած դէմքեր, Պէյրութէն մինչեւ Ամերիկա, առաւելաբար իրենց մեծամոլութեան, անձնասիրութեան եւ այլամերժութեան պատճառով, շատ մը ընկերներ հեռացուցին մեր շարքերէն ու անտարբերութեան մղեցին մնացեալը:

Այսօր, Ռ.Ա. Կուսակցութիւնը մեծ առ չափով դադրած է ազգային նժարի վրայ շօշափելի ոյժ մը ըլլալէ դժբախտաբար: Պէտք է նաեւ աւելցնել այն իրողութիւնը, թէ մեր միւս աւանդական կուսակցութիւնները, Ս.Դ.Հ.Կ. եւ Հ.Յ.Դ.-ն նոյնպէս, առաւել կամ նուազ չափով կը կորսնցնեն իրենց ներ-կուսակցական միասնականութիւնը:

Այսպէս, հայ սփիւռքը կը մնայ անկազմակերպ ու միասնականութենէ զուրկ: Անբաղձալի վիճակի մէջ, ժամանակ մը, երբ մեր հայրենիքը մասնատուեցաւ եւ մինչեւ իսկ իր անկախութիւնը կորսնցնելու լուրջ վտանգի առջեւ կը գտնուի:

Ներկայիս, մեր մեծ բանաստեղծ Եղիշէ Չարենցի ժամանակի խորերէն հնչող պատգամը աւելի զօրեղ կը հնչէ քան երբեք: ՙՈվ հայ ժողովուրդ, քո միակ փրկութիւնը քու հաւաքական ոյժին մէջ է՚:

Գրիչդ դալար սիրելի Յակոբ Վարդիվառեան:

 

Լա Գրեսենթա, Գալիֆորնիա