Baikar Blue logo.png

ՙՊԱՅՔԱՐ՚Ի ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑՆԵՐԸ ՎԵԹԵՐԱՆՆԵՐՈՒ ՀԵՏ

ԸՆԿԵՐ ՅԱԿՈԲ ԳԱՍԱՐՃԵԱՆԻ ԱԶԳԱՅԻՆ ԿՈՒՍԱԿՑԱԿԱՆ ՈՒՂԻՆ

Վարեց` ՊԱՅԾԻԿ ԳԱԼԱՅՃԵԱՆ

 

Այս թիւով կը շարունակենք ներկայացնել մեր հարցազրոյցներու շարքը ՌԱԿի ղեկավարներուն հետ: ՌԱԿի աւանդական սկզբունքն է անհատին ազատ արտայայտուելու գաղափարաբանութիւնը. այդ սկզբունքէն մեկնելով չենք փորձեր միջամտել մեր ղեկավարներու արտայայտութեան:

Ընկեր Յակոբ Գասարճեան վարած է ՌԱԿի Կեդրոնական Վարչութեան ատենապետութիւնը: Ան միակ ռամկավարն է որ ընտրուած է երեսփոխան Լիբանանի խորհրդարան եւ` արժանաւորապէս ներկայացուցած է հայ համայնքը:

Խմբ.

 

 

Հ. 1.- Ձեր հայրը` Սեդրակ Գասարճեան յայտնի ազգային գործիչ մըն էր, որ սակայն չէր հաւատար կուսակացութիւններու դերին ու առաքելութեան: Ինչպէ՞ս պատահեցաւ, որ դուք որոշեցիք կուսակցական դառնալ: Ի՞նչ վերաբերում ունեցաւ ձեր հայրը ձեր այդ որոշումին կապակցութեամբ:

 

Կրնամ հաւաստիացնել, որ Սեդրակ Գասարճեանը էութեամբ միշտ ալ յարգալիր վերաբերում ցուցաբերած է կուսակցութիւններուն յատկապէս Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան, որովհետեւ անոր ղեկավարները ազգային կեանքի մէջ իր բարեկամները եղած էին: Սեդրակ Գասարճեան երկար տարիներ եղած է Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան Լիբանանի Շրջանակային Յանձնախումբի փոխ ատենապետը եւ առ այդ հսկայական գործունէութիւն ծաւալած է Լիբանանի եւ Սուրիոյ տարածքին: Բացայայտ իրողութիւն է, որ ան իր ծաւալած ազգային ու միութենական անխոնջ աշխատանքներուն առընթեռ ատենապետութեան կոչում չէր ստացած, որովհետեւ առաջնակարգ բարերարներու շարքին մէջ չէր ան: Սակայն իբր փոխատենապետ` հիմնական աշխատանք տարած էր ՀԲԸ Միութեան մէջ, տնտեսական հաւասարութիւն ապահովելով յատկապէս Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի շրջանին: Այս մասին իր հեղինակաւոր վկայութիւնը կը փոխանցէ Արամ Ա. վեհափառ, որ նոյն ժամանակաշրջանին կը ծառայէր որպէս Լիբանանի Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ առաջնորդ: Նոյն ժամանակաշրջանին յարգարժան ղեկավարներէն` Մեթր Հրաչեայ Սեդրակեան, իր վկայութիւններուն մէջ յաճախ անդրադարձ կատարած է, թէ հայրս շատ մեծ աշխատանք տարած է խոչընդոտները վերացնելու ՀԲԸՄ-ՌԱԿ յարաբերութիւններուն մէջ: Ան եղած է հաւասարակշռութիւնը պահպանող եւ հեզասահ ընթացք տուող անձը: Ահա թէ ինչո՛ւ կրնամ բարձրաձայնել թէ հայրս ոչ միայն հակակուսակցական չէր, այլեւ ընդհակառակը, ան կ՛ուզէր ՌԱԿ-ը տեսնել իրեն յատուկ պատուանդանին վրայ: Ճիշդ է այն իրողութիւնը, որ ես հակառակ իր կամքին տուած եմ իմ կուսակցական ուխտս, սակայն պատիւը ունիմ ըսելու, թէ կուսակցական ըլլալու որոշումս ես անձամբ առած եմ 1977- ին, չափահաս տարիքիս երբ ամուսնացած էի եւ 2 զաւակի հայր ըլլալու կարգավիճակի մէջ: Հետեւաբար, հարկադրանքին տակ չէի, ո՛չ պաշտօն ստանձնելու, ո՛չ Հայաստան ուսանելու երթալու, ո՛չ ալ այլ պատճառաբանութիւն մը ունենալու, այլ պարզապէս ազգային պատկանելիութեան ու հաւատամքի մղումով է, որ կ՛առաջնորդուէի: Իմ հասկացողութեանս (այն ատեն) մէջ ես կը հաւատայի, որ միութենական ու կուսակցական զգացումներով տոգորուած ըլլալն է որ կ՛ամբողջացնէ ազգային իտէալ ղեկավարի մը նկարագիրը:

- Թէ ինչպէ՞ս կուսակցական եղայ:

- Ընտանեկան դաստիարակութիւնս ու անմիջական ընկերային շրջապատիս շնորհիւ, կուսակցական ըլլալու կշռոյթը ծանրակշիռ էր: Ընկ. Վահէ Պահատրեանը իր հանգամանալից ազդեցութիւնը ունէր երիտասարդներուն վրայ, որ ան կրցած էր իմ հոգիիս մէջ կայծ մը տալ կուսակցական ուխտ առնելու: Հակառակ որ համոզուած էի, սակայն մէկ խնդրանք մը առաջարկած էի, որ հօրմէս գաղտնի պահուէր ուխտառութեանս հարցը գոնէ սկզբնական շրջանին, մինչեւ յարմար առիթին ներկայանալը: Յաջորդ առաւօտ երբ աշխատատեղի գացի, հայրս խոժոռ դէմքով զիս դիմաւորեց, որովհետեւ առաւօտ կանուխ ընկ. Յովհաննէս Թապաքեանն ու այլ ղեկավար ընկերներ գրասենեակ գալով առաւօտեան ՙաւետիսը՚, փոխանցած ու շնորհաւորած էին: Բնականաբար հաճոյքով չէր ընդունած ան այդ ՙաւետիսը՚, որուն պատճառով յանդիմանական կեցուածք ցուցաբերելով ըսաւ. ՙԱյ՛ս ալ գլուխս պիտի բերէիր՚…

Հակառակ հօրս կեցուածքին, յաջորդական քայլերուս մէջ, յատկապէս ազգային ու միութենական գետնի վրայ, ան միշտ քաջալեր հանդիսացած էր ինծի ու գնահատած, յատկապէս Եւրոպայի տարածքին ծաւալած աշխատանքներուս մէջ: Հետագային օրերը այնպիսի երեւոյթ պարզեցին, ի մասնաւորի Լիբանանի մէջ, որ հայրս ինծի կը դիմէր. ՙՍա ձերիններուն ըսէ, որ քիչ մը հանդարտ թող մնան` արտայայտութեամբ:

 

Հ2- Ի՞նչ բանը ձեզ հմայեց միանալու կուսակցութեան շարքերը, որո՞նք եղան ձեր մտատիպարները կամ հերոսները ազգային կեանքի մէջ:

- Պէտք է խոստովանիմ, որ նախքան կուսակցական ըլլալս, ես ծանօթ չէի Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան պատմութեան: Անոր անունն ու վայելած պատկառանքն էին, որոնք զիս կը հմայէին, հօրս անմիջական շրջապատին մէջ գտնուող ռամկավար պատկառելի դէմքերու ընդմէջէն: Ազգային ինքնութեան զգացումը, որ փոխանցուած էր ինծի հօրս ծաւալած գործունէութեան ընդմէջէն, կը թելադրէր, որ ես ակամայ հակէի դէպի Ռամակավար Ազատական Կուսակցութիւն, որ յարգանք կը պարտադրէր մէն մի հայու: Ազգային ինքնութեան զգացումը եւ իտէալ ազգայինի կերպարը մի՛շտ ալ եղած է հայրս, որուն դաստիարակութեամբ թրծուած ենք բոլորս (մեր տան մէջ): Հակառակ որ երկրորդական ուսումնառութիւնս օտար վարժարաններու մէջ ստացած եմ, սակայն ինք եղած է այն մղիչ ոյժը, որ ես միշտ հայերէն ընթերցեմ, հայ մամուլին հետեւիմ եւ հայոց պատմութեան մասին գիտելիքներ ամբարեմ:

 

Հ3- Եթէ յետադարձ հայեացք մը նետենք հօրդ` պատանեկութեան տարիներուն, ովքե՞ր եղած են իր ազգային մտատիպարները: Ընդհանրապէս որո՞ւ մասին իր յուշերուն մէջ կը պատմէր ձեզի:

- Հօրս ընտանեկան մթնոլորտը եղած է ՙեղբայրութիւն՚ հոգեւոր կեանքը: Մարդկային հոգեւոր արժեչափերըը կոփած են իր հոգին ու միտքը: Սակայն իր երիտասարդութեան տարիներուն` Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան ծաւալած աշխատանքը առինքնած է իր ազգային ոգին, որուն շնորհիւ ան ոգի ի բռին խորացած է գաղափարախօսութեան մէջ ու մաս կազմած անոր գործունէութեան դաշտին: Իսկ երկրորդը` այդ ժամանակաշրջանին դաշնակցութեան որդեգրած բռնատիրական քաղաքականութիւնը, որ խոտոր կը համեմատէր իր բարոյական արժէքներուն: Չէր կրնար հանդուրժել բռնատիրութիւնն ու ազգային շահերը ոտնակոխ ընողները: Բարեսիրական արժէքները գնահատողն էր ան, որուն շնորհիւ իր զաւակները առաջնորդած էր դէպի ՀԲԸՄ- ՀԵԸ, որպէսզի ընթանանք Միութեան անբասիր ճանապարհներէն եւ կոփուինք միութենական գաղափարախօսութեամբ:

Շրջապատէս ստացած գաղափարական դաստիարակութեանս ընդմէջէն է, որ իմացած եմ, թէ ինչպէս Ռամկավար Ազատական Կուսակցութիւնն ալ իր հպարտալի էջերը ունեցած է ազատագրական պայքարի մէջ եւ թէ ինչպէս Ռամկավար հերոսներ դաստիարակած են նորահաս սերունդը ու մղած ազատագական պայքարի: Ես կը հաւատամ ռամկավարական գաղափարախօսութեան բառին բուն իմաստով եւ ոչ թէ ՙլիպերալիզմի՚ սկզբունքներով այնպէս ինչպէս շատեր կ՛ընբռնեն ու կը գործեն: Կուսակցութեան այսօրուան պարզած պատկերը ազատախոհական կարգապահութեան ճանապարհէն ընթացողներու հետեւանքով է, որ հոս հասած ենք համատարած առումով: Ազատականութիւնը մեր կուսակցութեան մէջ democracy-ի խարիսխին վրայ հիմնուելով ու տնտեսական առումով կազմուած է:

 

Հ4- Ի՞նչ ձեւով կը բնութագրես իտէալ ղեկավարի կերպարը:

Ընդունուած իրողութիւն է, որ իրաւ ղեկավարի մը օրինակը եւ գաղափարները իսկական դպրոց են: Անոնց գործելակերպի փոխանցումը պատասխանատուութիւն կþենթադրէ եւ հասկացողութեան գիտակցութիւն: Խօսքը իրաւ գաղափարական մեծերու մասին է, մարդոց, որոնք յաջողած են իրենց եսէն անդին երթալ, գերանցում կատարել, որպէսզի նոյնանայ իր հետեւորդներուն հետ:

Ճամբորդութիւններուս ընթացքին սովորութիւն ըրած եմ ընթերցել Արշակ Չօպանեանի յուշերը, սքանչանալով Եւրոպայի մէջ անոր ծաւալած վիթխարի գործունէութեան: Միայն շնորհալի եւ բարձր կրթութիւն ստացած գաղափարական անձ մը կրնար այնքան հայրենասէր ըլլալ: Համիտեան սարսափներէն ետք Փարիզ մեկնելով, ճգնաւորի կեանք ապրելով հանդերձ, ան կը գիտակցէր իր ժողովուրդի արդար դատի պաշտպանութեան անհրաժեշտութեան: Ան իր անձը մէկդի դրաւ, կուսակցական մանրուք խնդիրներէն վեր դասեց ինքզինք ու ամէն ջանք ի գործ դնելով, իր ծանօթ եւրոպացի մտաւորականներուն սկսաւ նամակներ գրել եւ հայոց տառապանքներուն ու կոտորածին մասին պատմել: Անոր յարաբերութիւնները գլխաւորաբար կը յատկանշուէին ՙՃանչցնել հայը` հայուն, Հայը` Եւրոպային, Եւրոպանª հայուն՚, որպէսզի անոնք ճանչնան հայը իր քաղաքակրթութեան ու մշակոյթին ընդմէջէն: Մինա՛կը ըրաւ, ինչ որ շատեր միանալով չէին կրցած ընել:

-Փրոֆեսէօր Թովմասեանը աննախադէպ երեւոյթ էր մեր կազմակերպութեան մէջ, որովհետեւ ան ունէր ղեկավարի բոլոր տուեալները: Ճիշդ անձն էր ան ճիշդ դերին ու պաշտօնին վրայ: Ոչ միայն բոլորին յարգանք կը պարտադրէր, այլեւ յարգալիր վերաբերմունք ունէր բոլորին նկատմամբ բոլոր մակարդակներու վրայ: Հակառակ այն իրողութեան, որ ի՛նք ալ ՙհալածուած՚-ներէն եղած էր իր խստապահանջ կեցուածքներուն համար, սակայն անոր անբասիր կուսակցական կեցուածքը ոչ մէկ զիջումի կը յանգէր:

Պէտք է խոստովանինք, որ Մեթր Սեդրակեանը պատկառանք առթող երեւոյթ էր մեր կուսակցութենէն ներս թէ դուրս: Հակառակ որ մեղմ ու հեզահամբոյր անձնաւորութիւն էր, սակայն զինք ճանչնալէ ետք ականատեսը եղայ իր նկարագրի ամենացայտուն երեւոյթին` իր հաշտարար ոգիին: Իր կապը ՀԲԸՄ- ՀԵԸ-ի հետ որպէս ՌԱԿ-ի ղեկավար մակարդակ մը տուած էր զոյգ կազմակերպութիւններուն եւ մեծ դեր ունեցած էր ՌԱԿ-ՀԲԸՄ առողջ յարաբերութեան: Ահա թէ ինչո՛ւ արժանի կերպով Թէքէեան կեդրոնի հանդիսասրահը իր անունով կոչած ենք: Այս պատուական անուններու կողքին չեմ կրնար չյիշել ընկ. Հայկաշէն Ուզունեանի անունը, որ խոհուն ղեկավար ըլլալէ զատ իմաստուն խորհրդատու էր եւ իր կարծր կեցուածքներով, հակառակ որ երբեմն տարակարծիք կ՛ըլլայինք, սակայն յարգանք կը պարտադրէր մէն մի ղեկավարէ ու շարքայինէ:

Ռ.Ա.Կ.-ի Ա. սերունդի նուիրեալ փաղանգին կարկառուն մէկ դէմքն էր Գերսամ Ահարոնեան, որուն թէեւ աշակերտելու բախտաւորութիւնը չեմ ունեցած, սակայն մեր կուսակցութեան պատմութեան մէջ իր անջնջելի հետքը ձգած է ան, թէ՛ իր ծաւալած ազգային գործունէութեամբ եւ թէ՛իբրեւ հմուտ պատմագիր` մեզի եւ յաջորդող սերունդներուն ժառանգ ձգած է իր հսկայածաւալ ՙՅուշամատեան՚-ը, որ ինքնին Մեծ Եղեռնի իսկակա՛ն հանրագիտարան մըն է: Ահա թէ ինչու Թէքէեան կեդրոնի 7րդ յարկի սրահը արժանի կերպով իր անունով կոչած ենք:

Ընկ. Երուանդ Ազատեան, անուն մը, որ կուսակցութեան պատմութեան մէջ ցցուն տառերով պիտի արձանագուի: Մեր համերաշխութեան շրջանին հսկայական գործունէութիւն ծաւալած ենք, նոյնիսկ մեր հակամարտութեան ժամանակաշրջանին, ամէն անգամ որ ինծի առիթը ներկայացած է, արտայայտուած եմ հետեւեալ ձեւով: ՙԻմ գիտցած կուսակցական մտաւորականներուն մէջ Ազատեանը ամենաաշխատասէր եւ ամենալաւ գրիչը ունեցող եւ ամենալաւ քաղաքական վերլուծութիւն ունեցող ղեկավարն է՚:

Հ5- Ներկայիս Սփիւռքի պայմաններուն տակ կուսակցութիւնները ընելիք մը ունի՞ն, եւ ի՞նչ է այդ ընելիքը:

- ՌԱԿ-ը նման միւս կուսակցութիւններուն, վերջին շրջանին այնքան ներքին պառակտուածութիւն ունեցող, որ ինքզինք դժուար ջուրին երեսը կը պահէ: Ընդհանրական պայմանները այնքան սկսած են դժուարանալ, յատկապէս տնտեսութեան առումով: Մեզի կը մնայ ցանկատեսութեամբ ապրիլ, կուսակցութեան վարկն ու փառքը գոնէ մեր օրով վերականգնել: Միայն ատկէ ետք է, որ կրնանք միասնաբար որոշել, թէ կուսակցութիւնը ընելիք պիտի ունենայ կամ ոչ:

Պէտք է խոստովանիլ, թէ կուսակցութիւններու յատկապէս ՌԱԿ-ի ներքին պառակտման խնդրին մէջ մեծ դեր ունի Հայաստանի անկախութենէն յառաջացած իրավիճակը: Մենք պէտք եղած փորձառութիւնը չունէինք Հայաստանի անկախութեան մէջ, ի մտի ունենալով, որ Խորհրդային Հայաստանի ղեկավարներուն հետ տարբեր վերաբերում կը ցուցաբերուէր ՌԱԿ-ի ղեկավարներուն (կարելի է նոյնիսկ առանձնաշնորհեալ համարել մենք զմեզ), նոյնպէս նորանկախ Հայաստանի ղեկավարութիւնն ալ պէտք եղած փորձառութիւնը չունէր Սփիւռքի ղեկավարներուն հետ առողջ փոխյարաբերութեան մէջ մտնելու, սակայն պատահեցաւ ճիշդ հակառակը, Սփիւռքի կուսակցութիւնները, իմա ՌԱԿ-ը նիւթական օժանդակութեան տեսանկիւնէն դիտուեցաւ, եւ երբ ցանկութիւններուն յագուրդ չտրուեցաւ, հորիզոնը սկսաւ մռայլիլ:

Մեզի իսկապէս զարմանք կը պատճառէր, որ յետանկախութեան գոյութիւն ունեցող այդ թշուառ օրերուն երբ ապրելակերպի կենսական պայմաններն իսկ գոյութիւն չունէին, սկսանք ռամկավարներ օծել - ամենաբարձր պաշտօնեայէն մինչեւ համալսարանական երիտասարդներ: Կը թուէր, թէ անապատին մէջ ՙմիրաժ՚ կը տեսնենք: Տարիներ ետք այդ միրաժը սկսաւ շոգիանալ, որովհետեւ սկսանք իրականութեան հետ դէմ-յանդիման գտնուիլ: Հայաստանցիք կ՛ենթադրէին, թէ ռամկավարները այն ՙքաբիթալիստ՚-ներն են, որոնք պատրաստ են հայրենիքին համար ամէն տեսակի նիւթական զոհողութիւն մատուցանել, մանաւանդ որ ՀԲԸՄ-ի հետ մեր անունը կը կապէին որպէս ՙքաբիթալիստ՚ ՙԲարեսիրական Միութիւն՚ եւայլն:

Իրենց շռայլ ու խաբեպատիր խօսքերով գինովցած էինք, նոյնիսկ իրենք ալ սկսած էին հաւատալ իրենց խօսքերուն, սակայն երբ հասաւ ժամանակը իրականութեան բացայայտման, արդէն իսկ բաժանումները սկիզբ առին, որ ձիւնագնդակի նման ծաւալելով հասած են մինչեւ մեր այսօրը, ընդգրկելով անհամար հանգուցակոյտեր: Մեր պառակտման գլխաւոր պատճառներէն մին եթէ սերնդափոխութիւնն է, ապա գլխաւորագոյնը կը մնայ Հայաստանի անկախութիւնը, որ ցայսօր չենք կրցած մարսել զանազան առումներով: Այն ժամանակուան երիտասարդութիւնը (մէջը ըլլալով ես) մեզի համար անկախութիւնը պայծառ արեւ մըն էր Հայաստանի երկնակամարին: Մեր կուսակցութիւնը յառաջ տանելու նոր դուռ մը կը տեսնէինք հոն, նոր էջ մը պիտի բանայինք ՌԱԿ-ի պատմութեան մէջ: Մինչ հին սերունդը կը հաւատար, որ այն կապերը, անձնական յարաբերութիւնները, որոնք սովետական Հայաստանի անհատականութիւններու եւ պաշտօնական անձերու հետ ունէինք, բնականաբար պիտի չշարունակուէր, հետեւաբար նոր սերունդն էր, որ առաջ պիտի գար նոր էջ մը բանալով մեր պատմութեան մէջ: Դժբախտութիւնը սակայն այն եղաւ, որ այս թոհուբուհին մէջ, անձնական հաշիւներ մաքրողներու թիւը բազմացաւ, պատւական ընկերներու կուսակցութենէն վտարումներ տեղի ունեցան, քինախնդրութիւնը ցայսօր կը տիրապետէ ամէնուրեք, մինչ կուսակցութեան պատմութիւնը կը վկայէ, թէ ինչպիսի սխրագործութիւններ կարելի էր իրագործել, թէ՛ մշակութային առումով, թէ ազգային եւ թէ՛ մտաւորական գետնի վրայ:

Եթէ կը հաւատանք, որ կուսակցութիւնը կրնայ տակաւին բան ընել, այդ պէտք է ըլլայ սկսելով իր ներքին հարցերը լուծել ռամկավարական մօտեցումներով, որպէսզի կարենայ միասնական ջանքերով գործադրել իր պարտաւորութիւնները հանդէպ հայրենիքին:

Հակառակ այն իրողութեան, որ այսօր Հայաստանի քաղաքական դրուածքը անյստակ ը թուի ըլլալ, սակայն իւրաքանչիւր քաղաքական աւանդական կուսակցութիւն իր ճիտին պարտքը տալու պարտաւորութիւնը ունի: Պատմութիւնը մեզի կը պարտադրէր, որ մեր հայրենիքը ռուս ՙմեծ եղբօր՚ հովանիին տակ ըլլար եւ ամէն անգամ որ փորձած ենք հայու նկարագրով ըմբոստութիւն ցոյց տալ, անպայմանօրէն հակադարձ ըլլալով հակառակ վիճակին յանգեցուցած է մեզ:

Այժմ եթէ խորհրդածենք թէ կուսակցութիւնները ընելիք ունի՞ն թէ ոչ, իմ կուսակցական կեանքի փորձառութիւնս ցոյց տուած է, թէ մեր կուսակցութիւնները քաղաքական աշխատանք տանելու հնարաւորութիւնը չունին, բացի եթէ վերըստին քաղաքական դառնան, հեռանալով թաղային ու եկեղեցական կռիւներէ£ Ամէնէն ատակ տեղը, որ մենք կարելիութիւն ունէինք քաղաքական գործունէութիւն ծաւալել, Լիբանանն էր այդ, իսկ Լիբանանը այսօր կը պարզէ խորտակուած նաւու պատկերը:

Եթէ ընդհանրական ձեւով մեր հայեացքները սեւեռենք հայկական կուսակցութիւններուն, պիտի նկատենք որ անոնք ոչ ներքին եւ ոչ ալ արտաքին ու միջազգային առումով ատակ են քաղաքական գործունէութիւն ծաւալելու:

 Ըստ պարզուած երեւոյթներուն Հայ Դատի գրասենեակները` Armenian Assembly- ն եւ ANCA-ը իրենց ՙլոպպինկ՚ի աշխատանքներով է, որ կրնան ազգային- քաղաքական լուրջ աշխատանքներ ծաւալել համաշխարհային առումով, որովհետեւ նոյնիսկ հսկայ երկիրներ փոփոխութեան ենթարկեցին իրենց քաղաքական դրուածքը, ինքնաբերաբար եւ բնականաբար քաղաքական կուսակցութիւններ եւս պարտաւոր էին իրենց դրուածքը փոփոխութեան ենթարկելու:

- Մենք ի՞նչ կ՛ընենք, ի՞նչ կը ներկայացնենք:

- Սկսելու համար կրնամ բացայայտել, թէ Հայաստանի մէջ ոչ մէկ բան մնացած է աւանդական ՌԱԿ-էն եւ այլ կազմակերպութիւններէն: Գալիք ընտրութիւնները առաւել եւս պիտի բացայայտեն, թէ՞ աւանդական կուսակցութիւն` արտայայտութիւնը ինքնին աւանդական արխիւ դարձած էր ու նորօրեայ քաղաքական դէմքերը նորարարութեան մունետիկներն են ու ետեւ նայիլ չեն սիրեր: Հայաստանցիներու հոգեկերտուածքին մէջ աւանդական կուսակցութիւններու գոյութիւնը ոչինչ կ՛ըսէ, որովհետեւ անոնք չեն կարդացած անոնց սխրագործութիւններու մասին, ազատագրական պայքարը իրենց մօտ 1991-ի Շուշիի ազատագրումէն կը սկսի: Հ. Յ. Դաշնակցութիւնը իրեն համար Հայաստանի Ա. անկախութիւնն է... եւ միայն այդքան: Սփիւռքն ու սփիւռքահայը իրենց համար միայն նիւթական օժանդակութեան աղբիւր է:

Եթէ պատահի, որ Լիզպոն երթաս, համարեա նոյնիսկ օտար ժողովուրդը գիտէ թէ ո՞վ է Գալուստ Կիւլպէնկեանը, ինչպիսի բարեգործութիւններ կատարած է միջազգային ու հայկական առումով: Եւրոպացիներ, իմա ֆրանսացիք Շարլ Ազնաւուրի էութեան մասին շատ լաւ գիտեն, յատկապէս Հայաստանի երկրաշարժէն ետք իր Pour Toi Armenie-ով ան իր ազգի ու հայրենիքի մասին ծանօթացուց բոլորին: Իսկ անդին սփիւռքահայեր իրենց վիթխարի նիւթական ու բարոյական օժանդակութիւններու մասին քանի՞ առ հարիւրը հայաստանցիներէն քաջածանօթ է անոնց պատմութեան: