Baikar Blue logo.png

Մեծ Երազի Ճամբուն Ուղեւորները

ՄԵԹՐ ՀՐԱՉԵԱՅ ՍԵԴՐԱԿԵԱՆ

Եոզկաթ, 1916 - Պէյրութ, Յունուար 16, 1997

(Ծննդեան 105-ամեակին առթիւ)

Շարունակուած նախորդ թիւէն

ԻՐ ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹԻՒՆԸ ՆԵՐԳԱՂԹԻ ՇԱՐԺՈՒՄԻՆ

1946ին, Մեթր Հրաչեայ Սեդրակեան ներկայացնելով ՌԱԿը, եղած է Լիբանանի Ներգաղթի Կեդրոնական Կոմիտէի Ա. Ատենադպիրը եւ յաջորդ տարին նոյն Կոմիտէին Նախագահի տեղակալ` առանց նախագահ ունենալու, Տէվեճեան արդէն հայրենիք ներգաղթած ըլլալով: Պէտք է հոս շեշտել 1946-1948 տարիներուն տեղի ունեցած հայրենադարձութեան կարեւորութիւնը: Թէեւ Հայրենական Պատերազմէն, Բ. Աշխարհամարտէն յաղթական դուրս ելած էր Կարմիր Բանակը, որուն շարքերուն տուած էինք մօտ երեք հազար հայ նահատակ, սակայն, ամէն վտանգ կը սպառնար կորսնցնելու Խորհրդային Հայաստանի Հանրապետութեան մեր իրաւակարգը, բնակչութեան նօսրացումին պատճառով: Անհրաժեշտ էր անյապաղ կազմակերպել ներգաղթ դէպի Խորհրդային Հայաստան: Տակաւին Ցուրտ Պատերազմը չէր սկսած, բարեբախտաբար:

Միջին Արեւելքի հայահոծ գաղութներէն եւ Յունաստանէն, մօտ հարիւր հազար հայեր կազմակերպուած կարաւաններով ներգաղթեցին հայրենիք: Այս աշխատանքին մէջ շատ մեծ եղաւ դերը ընկեր Սեդրակեանին, մա՛նաւանդ օրինական հարցերու հետ կապուած, քաղաքացիական իրաւունքներուն հետ պետական փաստաթուղթերու կարգաւորման, Խորհրդային դեսպանատան պաշտօնատարերու եւ Խ. Հայաստանի ներկայացուցիչներու պատասխանատուին` Աստուածատուրեանի հետ, մնայուն հետապնդումներու աշխատանքին մէջ:

Դիւրին չէր, միւս կողմէ նաեւ, տանիլ այն փրոփականտի աշխատանքը, ապահովելու համար հայ գաղթականներուն ճանապարհորդութիւնը հայրենիք: Պատերազմը դեռ նոր աւարտած, թէեւ յաղթական, սակայն տնտեսապէս անմխիթար Հայաստանը պէ'տք էր գաղթահայութեան հրապուրիչ դարձնել ամէն միջոցով: Հայրենասիրական ալիք մը գրեթէ ամէնուրեք ծայր տուած էր արդէն: ՀԲԸՄի առաջին մէկ միլիոն տոլարի, ապա` երկրորդ միլիոն տոլարի հանգանակութիւնները դիւրացուցած էին ներգաղթողներու Հայաստան տեղափոխութիւնը Պաթումի նաւահանգիստի վրայով:

Ամբողջ երեք տարիներ, հանապազօրեայ աշխատանք մըն էր որ Հ. Սեդրակեան տարաւ: Անմրցելի հայրենասիրութեամբ ան շահած էր ներգաղթող հայերու վստահութիւնը: Օրինակելի եւ պարտաճանաչ աշխատանք մը 30ամեայ սկսնակ փաստաբանէ մը, որուն հայրենանուէր եւ կուսակցանուէր համոզումները տրամադրուած էին ամբողջութեամբ մեր հայրենիքի` Խորհրդային Հայաստանի պայծառ ապագայի եւ գալիք քաղաքական հեռանկարներու ակընկալութեամբ:

 

ՄԵԹՐ ՀՐԱՉԵԱՅ ՍԵԴՐԱԿԵԱՆ ԼԻԲԱՆԱՆԻ ԹԵՄԻ

ԱԶԳԱՅԻՆ ԿԵԱՆՔԷՆ ՆԵՐՍ

1946ին ան մաս կազմած է Ազգային Խորհուրդին եւ նախագահած` Սուրիոյ եւ Լիբանանի Ազգային Խորհուրդներու համագումարները: Շրջան մը անդամ է եղած նաեւ Լիբանանահայոց Թեմի Ազգային Գաւառական եւ Քաղաքական ժողովներուն: Ծայր տուած եկեղեցական տագնապը ունէր քաղաքական յետին նպատակներ, որովհետեւ արդէն սկսած էր Ցուրտ Պատերազմը Արեւմուտքի եւ Խորհրդային Միութեան միջեւ: Դժուար էր որ հայութիւնը սփիւռքի մէջ հեռու մնար այդ մրցակցութենէն, որովհետեւ Հ.Յ.Դաշնակցութիւնը տակաւին ունէր երազը եւ ախորժակը վերադառնալու Հայաստան եւ վերատիրանալու երկրի իշխանութեան:

Այս անգամ, կարեւոր էր պահել ոյժի դիրքեր սփիւռքի հայ գաղութներէն ներս: Անթիլիասի մէջ կայք հաստատած Կիլիկիոյ Աթոռը ենթակայ էր գրաւման, մանաւանդ երբ Լիբանանի իշխանութիւնները մեծաւ մասամբ ենթակայ էին Արեւմուտքին: Ծայր տուած պայքարը երկու կողմերուն շարունակուեցաւ Գարեգին Ա. Յովսէփեանց կաթողիկոսի վախճանումէն ետք եւս:

Դժբախտաբար, Վազգէն Ա. Ամենայն Հայոց Հայրապետի հովուական այցելութիւնը Լիբանան չկըրցաւ կարծրացած դիրքերը փոխել տալ եւ Իր մեկնումէն ետք, դաշնակցականներու բազուկին միջոցով ընտրուեցաւ Զարեհ Ա. Եւ Անթիլիասի աթոռը հռչակւեցաւ ՙթերի եւ անընդունելի՚:

Այլեւս, մեր կողմի` ՌԱԿ-ՍԴՀԿ-ՀԲԸՄ հայրենասէր ճակատի Թեմի պատասխանատուները տեղ չունէին ազգային իշխանութիւններէն ներս: Թեմը գրաււած էր եւ այսպիսով Մեթր Հրաչեայ Սեդրակեան ինքնաբերաբար դուրս դրուած էր Ազգային Գաւառական եւ Քաղաքական ժողովներէն: Ու մինչեւ այսօր ալ, Լիբանանի  մէջ, կը շարունակուի պատկերը թէեւ մեղմացած սակայն նոյնը մնալ, դժբախտաբար:

 

ՌԱԿ-ի ՂԵԿԱՎԱՐՆԵՐԷՆ

Շատ երիտասարդ, դեռ քսան տարեկան հասակին կը միանայ ռամկավար ազատական շարքերը: Մեր կուսակցութեան մէջ ան հսկայական գործունէութիւն ծաւալած է ստանձնելով պատասխանատու պաշտօններ բոլոր մակարդակներու վրայ, սկսելով ամէնէն համեստ պաշտօններէն եւ բարձրանալով` հասած է գերագոյն ղեկավարութեան պաշտօնին: Իր կուսակցական նուիրուածութիւնը երբեք տարբերութիւն չէ դրած թէ ինչ հեղինակութեամբ ուզած է ծառայել, կարեւորութիւնը կուսակցութեան ճանապարհով ազգին ծառայելու ոգին է եղած:

Երկար ատեն, մինչեւ 1970 թուականը, վարած է ատենապետութիւնը ՌԱԿի Լիբանանի Շրջանային Վարչութեան, իր շուրջ հաւաքելով երիտասարդ տեսլապաշտ վարչական գաղափարի ընկերներ: Եղած է նաեւ ՌԱԿ Լիբանանի շրջանակին բազմամեայ գործիչը:

1946ին, Ը. Ընդհանուր Պատգամաւորական Ժողովը հակառակ որ գումարւեցաւ Գահիրէ, սակայն լրացուցիչ ժողովը շարունակուեցաւ Փարիզի մէջ, որուն որպէս հետեւանք յաջորդ տարի 1947ին, որոշում գոյացաւ ՌԱԿ Կեդրոնական Վարչութիւնը Գահիրէէն Պէյրութ փոխադրել: Մեթր Հ. Սեդրակեան մաս կը կազմէր Կուսակցութեան գերագոյն մարմինին, որուն ատենապետութեան պաշտօնին կու գար Փրոֆ. Բարունակ Թովմասեան: Արդէն հանրածանօթ անուն մըն էր ան հայ կեանքէն ներս: Հակառակ Լիբանան բնակելուն, ան նոյնքան ծանօթ է եղած շրջակայ գաղութներուն, յատկապէս Սուրիոյ եւ Եգիպտոսի մէջ` դառնալով ժողովրդային ղեկավարը մեր կուսակցութեան: Ան 1947էն սկսեալ մասնակից դարձած է մեր բոլոր գումարած գերագոյն ժողովներուն:

1951ին, Լիբանանի պետական խորհրդարանական ընտրութիւններուն եղած է Ռ. Ա. Կուսակցութեան թեկնածուն, բայց շատ հասկնալիօրէն, պետական օրւան իշխանութեանց միջամտութեան պատճառով, մուտք գործած չէ խորհրդարան:

Իր ունեցած հանգամանքներուն բերումով` Մեթր Հրաչեայ Սեդրակեան յաճախ այցելած է Սփիւռքի գրեթէ բոլոր գաղութները եւ կուսակցական թէ միութենական գծով ծաւալած է վարչական գործունէութիւններ եւ մղում տուած է անոնց գործունէութիւններուն: Ան բազմաթիւ անգամներ այցելած է նաեւ Խորհըրդային Հայաստան եւ սատարած` Հայրենիք-Սփիւռք կապերու ամրապընդումին: Իր ազգային-հասարակական կեանքին ընթացքին ան բոլորանուէր աշխատանք տարած է, ի հարկին պայքարած` որպէսզի պահպանուի Հայաստանեայց Եկեղեցւոյ աւանդութիւնները եւ վերահաստատուի Եկեղեցւոյ միասնականութիւնը, հոգեւոր գերակայութեամբը գերագոյն Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի: Այս ուղղութեամբ ալ յաճախ այցելած է Էջմիածին, խորհրդակցելու համար Վազգէն Ա. Վեհափառին հետ:

Հրաչեայ Սեդրակեան տիտանական աշխատակցութիւն բերած է ՙԶարթօնք՚ օրաթերթին եւ ռամկավար ազատական մամուլին` ազգային, հասարակական եւ քաղաքական յօդուածներով եւ տեսութիւններով: Աշխատակցած է նաեւ ՀԲԸՄի պաշտօնաթերթ ՙԽօսնակ՚ին:

Ըսինք ժողովրդական, որովհետեւ Սեդրակեան գիտէր յարաբերիլ որքան բարձրաստիճան պաշտօնատարներու եւ ազգային բարերարներու հետ, նո՛յնքան` համեստ մեր գործաւոր ու պաշտօնեայ շարքայիններուն հետ: Վահան Թէքէեան դպրոցի շուրջ եղող տէօրթ եոլցի մեր կուսակցականներէն մինչեւ ՙԵկարեան՚ ակումբի մարտական տղոց հետ թէ' Պէյրութի ՙԶարթօնք՚ ակումբի եւ թէ ՙՓորթուգալեան՚ համալսարանական ակումբի երիտասարդներուն հետ ան կ'ունենար նո'յն յարգալիր վերաբերմունքը: Շատերու համար մնաց պարզ ՙընկեր Մեթր՚ը: Համեստ շարքայինին համար կը բաւէր ՙմեթր՚ ըսելով զինք յիշել: Այսօր ալ երբ կը խօսինք այդ սերունդին մասին, մեզմէ շատեր կ'ըսեն. ՙՓրոֆեսըր, Մեթրը, Գերսամը՚... արդէն կը հասկնանք որոնց մասին է խօսքը: Ա'յսքան պարզ:

Իր համեստ մարդկային նկարագիրով, իր վայելուչ նիստ ու կացով, երբեք կասկածի տակ չէին դրուեր իր մղումները: Իրեն հետ յարաբերող բոլոր գործիչներն ու անձնաւորութիւնները առաջնորդուելով անոր անկեղծութենէն, անշահախնդրութենէն, կը շարունակէին մնալ յարգալիր: Բոլորն ալ կը հաստատէին թէ ան երբե'ք հետամուտ չէր եղած անձնական շահերու, մա'նաւանդ` ներկուսակցական խարդաւանքներու: Երբե'ք: Չունէր դաւադրութիւններ սարքելու ՙհնարաւորութիւն՚, սուտ ամբաստանութիւններ տարածելու ՙշնորհք՚ը, ընկերներ իրարու դէմ լարելու ՙսովորութիւն՚ը: Հաւասարապէս ան անկեղծ էր իր տեսակէտներուն եւ համոզումներուն հետ: Օրինականութիւնը ամէն բարեկամութենէ վեր կը նկատէր եւ ինք առաջին օրինակը կը հանդիսանար այդ ընելվ:

Փրոֆ. Բարունակ Թովմասեանի հրաժարումէն ետք, ի'նք կը դառնար ՌԱԿ Կեդրոնական Վարչութեան ատենապետը, 1982ին, ՌԱԿ ԺԶ. Ընդհանուր Պատգամաւորական Ժողովին կողմէ ընտրուելով, Լառնաքայի մէջ: Այնուհետեւ, 1985-1991 տարիներուն Մոնթրէալ կը տեղափոխուէր Կուսակցութեան կեդրոնը եւ իրեն համաատենապետ կ'ունենար ընկեր Դոկտ. Արշաւիր Կէօնճեանը:

Կուսակցութեան պարտաւորութիւններէն կը հրաժարէր 1991ին, առողջական պատճառներով, եւ կը վերադառնար կնոջ` Մարլենին հետ Պէյրութ: Ըսենք որ ընկեր Հ. Սեդրակեան ուշ ամուսնացաւ, յառաջացեալ իր տարիքին եւ ընկերուհի Մարլեն եղաւ մնայուն հոգատարը իր կեանքի մայրամուտին:

Իր ատենապետութեան օրով, Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմը կը սաստկանար եւ ծայր կու տար լիբանանահայութեան արտագաղթին: Դժուարին օրերու դէմ յանդիման, Մեթր Հրաչեայ Սեդրակեան իր քաղաքական կապերով, կը ջանար հեռու պահել գաղութը արկածախնդրական ներքին պայքարներէն: Դրական չէզոքութեան որդեգրուած քաղաքականութեամբ, բարեբախտաբար, երեք մեր կուսակցութիւնները կրցան ապահովել հայութեան համար յարաբերական խաղաղութիւն մը: Յաճախակի իր հանդիպումները լիբանանցի քրիստոնեայ թէ մահմետական ղեկավարներուն հետ, օգնեցին նաեւ արեւմտեան իսլամական շրջանի, Պէյրութի աւելի քան երեսուն հազար ազգաբնակչութեան համար ապահովութիւն մը, հակառակ երկու յարանուանութիւններու սուր պայքարին: Յարգանք պարտադրող քաղաքական դէմք որպէս, ան ամէն ջանք կը թափէր հաշտարար դեր մը վերապահել հայութեան երկու կողմերուն համար:

Հ. Սեդրակեան ապրեցաւ կուսակցական կեանքի իր ամէնէն տխուր օրերը նաեւ, երբ 1995ի, ԺԹ. Ընդհանուր Պատգամաւորական Ժողովէն ետք, Լառնաքայի մէջ, ծայր առաւ կուսակցութեան ներքին տագնապը: Պիտի չուզէր փլուզումը տեսնել ա'յնքան գուրգուրանքով, համբերութեամբ ու զոհողութեամբ մեծցուցած, ընդարձակած իր կազմակերպութեան: Մեթրը արհամարհելով ամէն ճնշում, մնացած էր օրինապահ դիրքերու վրայ, վայել իր վեհ լրջութեան եւ ղեկավարի մաքրամաքուր վաստակին: Մոնթրէալէն վերադարձաւ Պէյրութ, ընկեր

Մեթր Հրաչեայ Սեդրակեան իր ամբողջական նեցուկը ընծայեց իր կազմակերպութեան նոր ղեկավարութեան` տալով օրինապահութիւնը յարգելու գեղեցիկ նոր օրինակ մը:  Մոնթրէալի մէջ արժանացած էր շրջանակին ջերմ գուրգուրանքին:

Պայքար մը որ շարունակուեցաւ մինչեւ 2001 թուականի Աթէնքի Ընդհանուր ԺԲ. Ընդհանուր Պատգամաւորական Ժողովը, երբ երկու կողմերու ներկայացուցիչներու հերթական երկու բանակցութիւններով, Փարիզի մէջ, վերջ գտած էր ընդհանուր համաձայնութեամբ մը:

1996ին, ՌԱԿի. Արտահերթ Ընդհանուր Պատգամաւորական Ժողովը գումարուած Պիքֆայայի Լիբանանի մէջ, ընտրեց Մեթր Հրաչեայ Սեդրակեանը Կուսակցութեան Պատուոյ Ատենապետ:

Երկարող պատերազմը, հետզհետէ յուսահատութեան մատնեց զինք: Իր ուժերէն հեռու պայքար մըն էր որ տեղի կ'ունենար իր ա'յնքան սիրելի Լիբանանի մէջ:

Ինք որ բարձրոգի անձնաւորութիւն մըն էր եղած, չկրցաւ հանդուրժել փողոցի եղբայրասպան կռիւները եւ ստիպուած եղաւ ժամանակաւորապէս հաստատւիլ Մոնթրէալ, ուր արդէն հաստատուած էր իր Հմայեակ եղբայրը ընտանեօք:

 

ՀԻՄՆԱԴԻՐՆԵՐԷՆ  ԹԷՔԷԵԱՆ ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ՄԻՈՒԹԵԱՆ

1947 թուականին Մեթր Հրաչեայ Սեդրակեան եղած է հիմնադիրներէն Թէքէեան Մշակութային Միութեան եւ առաջին ատենապետը անոր: Այնուհետեւ աւելի քան երեք տասնամեակներ այդ պաշտօնը վարած է Փրոֆ. Բարունակ Թովմասեան ինք մնալով ատենադպիրը Հիմնադիրներու կազմին: Այժմ Սփիւռքի մշակութային երկու կազմակերպութիւններէն մէկն է ԹՄՄ:

Մեթր Հրաչեայ Սեդրակեանի գլխաւորութեամբ, խումբ մը կրթանուէր ու գաղափարակից ընկերներու ջանքերով 1951 թուականին կը բացուին դռները Պէյրութի Վահան Թէքէեան վարժարանին: Ան պետական արտօնատէրը կը դառնայ կրթական այդ հաստատութեան: Օրհնութիւն մը կ'ըլլայ կրթական մեր հաստատութիւնը հայաբնակ թաղերու, առ հասարակ մեզի գաղափարակից ընտանիքներուն համար, իսկ քաղաքացիական պատերազմի օրերուն այդ կը ծառայէ պատսպարան որպէս շրջակայ բնակչութեան, ինչպէս նաեւ` մարտական պաշտպանութեան կեդրոն մեր շարքայիններուն համար: Այսօր ալ, նո'յն առաքելութեամբ Վահան Թէքէեան վարժարանը կը շարունակէ իր կրթական գործը, որպէս հայկական վարժարան: Պէյրութի մեր վարժարանին օրինակով, երեսնամեակ մը առաջ հայաշատ Հոլիվուտի մէջ Միութիւնը իր դռները կը բանայ Արշակ Տիգրանեան Վարժարանին:

 

ՄԱՀՆ ՈՒ ՅՈՒՂԱՐԿԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆԸ

Առողջութիւնը զգալիօրէն սկսած էր յետադիմել, եւ Յունուար 16, 1997ին ցուրտ օր մը ան իր աչքերը ընդմիշտ կը փակէ Պէյրութի մէջ: Կեդրոնական Վարչութեան ատենապետ ընկեր Յակոբ Գասարճեան, որպէս պետական երեսփոխան կը ներկայացնէր ՌԱԿը Լիբանանի Խորհրդարանէն ներս, կը կազմակերպէ մեր երէց ընկերոջ յուղարկաւորութիւնը պետական մակարդակով: Ներկայ կը գտնուին պետական բարձրաստիճան դէմքեր, երեսփոխաններ, զանազան յարանուանութեանց առաջնորդներ, ազգային կազմակերպութիւններու ներկայացուցիչներ եւ գաղափարի ընկերներ: Ներկայ կը գտնուի նաեւ ՀԲԸՄի Կեդրոնական Վարչական Ժողովի յատենի ատենադպիր Մեթր Պերճ Սեդրակեան, որուն նկատմամբ ամբողջ կեանք մը սէր եւ գուրգուրանք էր ցուցաբերած: Չունէր զաւակ եւ Պերճը իրեն համար միա'կ հոգեհարազատը կը նկատէր, որուն դաստիարակութեան ներքոյ ան քալեց իր հօրեղբօր ազգային գաղափարական ուղիով եւ բոլորանուէր մասնակցութիւնը բերաւ մեր կազմակերպութիւններուն, դառնալով նոյնիսկ ՀԲԸՄի նախագահը:

Թէքէեան Մշակութա- յին Միութիւնն ու Հայ Երիտասարդաց Ընկերակցութիւնը գործակցաբար նշեցին Մեթր Հրաչեայ Սեդրակեանի ոսկեայ յոբելեանը, Դեկտեմբեր 11, 1994ին, Պէյրութի մէջ: Յոբելենական Պատուոյ Մարմինը, որուն կը նախագահէր Պրն. Ալեք Մանուկեան, հովանաւորեց հանդիսութիւնը:

Թէքէեան Մշակութային Միութեան Հիմնադիրներու Մարմինը Պէյրութի Թէքէեան Կեդրոնի վերանորոգուած գլխաւոր հանդիսասրահը կը կոչէ ՙՄեթր Հրաչեայ Սեդրակեան՚ի անունով:

 

ԻՐ ՆԱՄԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ԷՋԵՐԷՆ ՔԱՆԻ ՄԸ ՀԱՏՈՒԱԾ

Ունիմ թղթածրար մը լեցուն նամակագրական էջերու ընկեր Հ. Սեդրակեանի հետ: Երբ տակաւին համակարգիչները մուտք չէին գործած մեր առօրեայ կեանքէն ներս եւ հեռաձայնային կապերը արտասահմանի հետ թանկ էին, յարաբերութիւնները կը շարունակուէին աւանդական ձեւով` նամակագրութեամբ ու այս բարեբախտաբար:

Քանի մը միտքեր իր նամակներէն.-

ՙԹէեւ ճիշդ է թէ Գարեգին Բ. Կաթողիկոսին առողջական վիճակը մտահոգիչ է, բայց դեռ որեւէ աթոռակիցի ընտրութեան ծրագիր գոյութիւն չունի` որքան կրցանք ճշդել: Տեղեկացնեմ նաեւ թէ Գարեգին Բ. Բժշկական քննութիւններու ենթարկուելու նպատակով արդէն մեկնած է Ինտիանա եւ կրնայ պատահիլ որ` քննութեանց իբր արդիւնք` ենթարկուի սրտի գործողութեան: Օրերս Ամերիկա պիտի հասնի նաեւ Տաթեւ Արք. Սարգիսեանը: Հետեւեցէք դէպքերու զարգացումին եւ տեղեակ պահեցէք մեզ կարեւոր իրադարձութեանց՚:

ՙԹէեւ ընդհանրապէս կը նախընտրեմ որ կուսակցական մարմիններու յարաբերութիւնները ըլլան պաշտօնական խողովակով, բայց արծարծած էիր կարգ մը հիմնական մտահոգութիւններ, որոնց մասին որոշ չափով անտեղեակ էինք: Առանց անունդ յիշելու, տեղեկութիւններուդ մէկ մասին տեղեակ պիտի պահեմ Կեդրոնական Վարչութիւնը, որպէսզի բոլոր անդամները տեղեակ ըլլան այդ իրողութեանց՚:

ՙՁեր յարկին տակ եւ Ձեր շուրջը ստեղծուեցաւ անկեղծ ու ջերմ մթնոլորտ մը` այլազան քաղաքներէ եւ երկիրներէն եկած Ռամկ. Ազատ. Կուսակցութեան եւ Հ.Բ.Ը.Միութեան ղեկավարներու մասնակցութեամբ: Այդ հարազատ հաւաքոյթը ո'չ միայն եղաւ շատ հաճելի, այլ նաեւ առիթ ստեղծեց մեր ազգային եւ կուսակցական հրատապ հարցերու շուրջ գաղափարներու լայն ու օգտակար փոխանակութիւններ ունենալու՚:

ՙԻնծի իրապէս գոհունակութիւն պատճառեց այն իրողութիւնը թէ, առանց նկատի ունենալու մեր որոշ տարակարծութիւնները` կարգ մը վարչական կարգադրութիւններու եւ ըմբռնումներու մասին, մեր միջեւ փոխադարձ յարգանքն ու անկեղծ բարեկամութիւնը ո'չ մէկ կերպով տուժեցին՚:

ՙԿարգ մը այլ երեւոյթներու կարգին, ինծի համար մեծ ցաւ էր տեսնել այն անիմաստ պայքարը որ գոյութիւն ունի Նիւ Եորքի մեր ակումբի անդամներուն միջեւ: Ամերիկայի եւ Գանատայի մեր շրջանակին հոյակապ իրագործումներուն ի տես, պէտք է մոռնալ գիտնալ... անձնական դառնութիւններն ու նոյնիսկ վիրաւորանքները: Կը յուսամ որ այդ ներքին տագնապը արդէն իսկ վերջ գտած կþըլլայ:

 

ԱՆՁՆԱԿԱՆ ՔԱՆԻ ՄԸ ԱՆՈՅՇ ՅԻՇԱՏԱԿՆԵՐ

Սեդրակեաններու ամարանոցը Պհամտուն գիւղն էր եղած: Հրաչեայ Սեդրակեան ամառները շատ անգամ կ'անցընէր իր եղբօրը` Հմայեակին տունը: Այդ տարին` 1967ին մահացած էր մայրս, 17 տարեկան էի եւ տիկին Արմինէն` Պերճին մայրը, յաճախ կը հրաւիրէր զիս հիւրը ըլլալու իրենց տան, որպէսզի աւելի հաճելի շրջանակի մը մէջ կարենայի ամոքել վիշտս: Չէր սխալած: Արդէն Պերճին հետ, այդ ամառ սկաուտական բանակումներով ունէինք մշակելու ծրագիրներ:

Եղայ երկու շաբաթ Մեթրին հետ, նոյն ննջասենեակը բաժնող: Կուսակցական չէի տակաւին: Ու այդ մեր մտերմական խօսակցութիւններուն ընթացքին ան յաճախ կ'անդրադառնար կուսակցական երիտասարդ սերունդի մը պատրաստութեան: Կը հաւատար որ ՀԵԸէն պատրաստուած տղաք, որպէս կուսակցականներ, շարունակելու էին բերել իրենց ծառայութիւնը Ընկերակցութենէն ներս:

Տխուր այդ օրերը, տիկին Արմինէն, իր ամուսինը` պարոն Հմայեակը, Մեթրը եւ մասնաւորաբար Պերճը փարատեցին մայր մը կորսնցուցած ըլլալու թախիծս եւ որպէս հարազատ կը վայելէի ոչ միայն անոնց ազնիւ հիւրասիրութիւնը նաեւ` խորհուրդները մեր աննման ղեկավարին:

Շատ են աղուոր յիշատակները Մեթրին հետ կապուած. կարելի է տետրակ մը ամբողջ լեցնել... Պէյրութէն, Կիպրոսէն, Հայաստանէն ու Ամերիկայէն:

 

ՎԿԱՅՈՒԹԻՒՆՆԵՐ ԸՆԿԵՐ ՄԵԹՐ ՀՐԱՉԵԱՅ ՍԵԴՐԱԿԵԱՆԻՆ

Վազգէն Ա. ՙՄենք բարձր կը գնահատենք Ձեր ծառայութիւնները Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնին, անսասանութեան Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ ի միասնականութեան համայն հայ ժողովուրդին՚:

 

Ալեք Մանուկեան. ՙԻր գաղափարապաշտ ոգիով եւ արդարադատ միտքով ան է որ խմորած է դիմագիծը մեր երիտասարդական կազմակերպութեան, որ իր կարգին բազմաթիւ մատաղ սերունդներու ազգային դաստիարակութեան օճախը հանդիսացած է՚:

 

Լուիզ Սիմոն. ՙԵրբ Ձեր մասնագիտութեան գծով տարբեր երկնակամարի տակ անձնական ամէն յաջողութիւն ապահովելու երաշխիքը չէր պակսեր Ձեզի, մեր ժողովուրդին ճգնաժամային տարիներուն, դուք սերունդներ առաջնորդեցիք ազգային գերագոյն նպատակներու իրականացման հասնելու իրատես եւ արդիւնաբեր եղանակը` որպէս միջոց լաւագոյնս գործածելով՚:

 

Դոկտ. Արշաւիր Կէօնճեան. ՙԸնկեր Սեդրակեան իր դատողութեան միայն յատուկ հաւասարակշռութեամբ եւ օրինականութեամբ ղեկավարեց իրեն վստահւած նաւը մինչեւ որ այժմ ան հասաւ Հայաստան` ուր այսօր ՌԱԿը դարձած է պետական կուսակցութիւն եւ խորհրդարանական ոյժ՚:

 

Նուպար Նազարեան. ՙՀասարակական աշխատանքը իր տարերքն էր:

Միութենականներու հետ վարուելու իր սրտամօտ ու պարզ մօտեցումով, ան շահած էր բոլորին համակրանքն ու յարգանքը՚:

 

Յակոբ Գասարճեան. ՙՍփիւռքահայութեան գոյատեւման հաւատացող եւ այս ինքնուրոյն գոյատեւման համար աշխատող հայորդի մը, որուն աւելի քան կէս դարու նուիրեալ գործունէութիւնը իր մեծ ներդրումը բերաւ մեր ազգային կեանքին՚:

 

Ռուբէն Միրզախանեան. ՙԵղաւ համախոհութեան, հաւասարակշռութեան ու իրատեսութեան ջատագովը՚:

 

Արտաւազդ Մելիքսէթեան. ՙԹող որ իմաստութեան շուքը անպակաս ըլլայ մեր վրայէն՚:

 

Երուանդ Ազատեան. ՙԴուք հանդիսացաք խաղաղութեան ծիրանի գօտին` զգացումներու փոթորկող ծովին վերեւ՚:

 

ԻՐ ԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԷՆ ՔԱՆԻ ՄԸ ՄՏԱԾՈՒՄՆԵՐ

ՀԲԸՄի մասին. ...Բարեգործականը, լոկ բարեսիրական, խնամատարական կազմակերպութիւն մը չէ, է' նաեւ ազգային-հասարակական եւ նոյնիսկ ազգային-քաղաքական մեր կեանքի գլխաւոր գործօններէն մէկը՚:

 

Լիբանանի մասին. ՙՀաճելի պարտականութիւն կը զգամ մեր ժողովուրդին երախտագիտական զգացումները անգամ մը եւս յայտնելու Լիբանանի պետութեան եւ ազնիւ ժողովուրդին, որ գաղթական դարձած եւ այս երկիրը ապաստանած հայութեան ոչ միայն քաղաքացիական լրիւ իրաւունքներ տուին, այլ նաեւ կարելիութիւնը տուին մեր սեփական հաստատութիւններով ու կազմակերպութիւններով, մեր սեփական մշակոյթի զարգացումով մեր նպաստը բերելու այս հայրենիքի մշակութային վերելքին՚:

ԹՄՄի մասին. ՙՄեծապէս նպաստեց Հայրենիք-Սփիւռք հոգեկան եւ մշակութային յարաբերութիւններու զարգացումին եւ ամրապնդումին: Ան առաջիններէն եղաւ Հայրենիքէն արտասահման հրաւիրելու արուեստի խումբեր, արուեստագէտներ եւ մտաւորականներ:

Երիտասարդութեան մասին. ՙԱյն ղեկավարները, որոնք տակաւին կ'ապրին ժամանակավրէպ երազներու աշխարհի մը մէջ, պէտք է առանց վերապահութեան դիւրացնեն երիտասարդութեան ձգտումները եւ աստիճանաբար ասպարէզ տան անոնց՚:

 

Մնաց օրինապահ ղեկավարը: Գուցէ ոչ օրինապահ ղեկավարնե՞ր ալ կըրնան ըլլալ: Այո': Դժբախտաբար, քաղաքական եւ այլ հանրային կազմակերպութիւններու կամ պետութիւններու գլուխ եկող ղեկավարներ, ցաւ ի սիրտ, աւելի անօրինապահ են քան օրինապահ: Ու այս ո'չ անպայման` մեր պարագային, բացայայտ իրողութիւն է այս պարագան մեծ ու փոքր, զարգացած թէ դերաճ, հարուստ ու աղքատ երկիրներու ժողովուրդներուն համար:

Մեթր Հրաչեայ Սեդրակեան կը պատկանի այն հոյլ մը ղեկավարներու խումբին, որոնք նախ եւ առաջ կը յարգեն իրենք զիրենք եւ գիտակցելով իրենց վըստահուած ղեկավարի պաշտօնին, կը մօտենան այդ հանգամանքին ամենայն լրջութեամբ:

Վերջին հաշուով արժանապատուութիւն մը ունենալու է ղեկավար ըսուածը յարգանք պարտադրել կարենալու համար իր ղեկավարած կազմակերպութեան եւ իր անձին նկատմամբ:

Ահա ճիշդ ատո'ր համար ալ մեր սիրելի ընկերոջ համար կ'ըսենք Օրինապահ Ղեկավար:

Մեթրը իր խոհեմ ու հեռատես քաղաքականութեամբ կրցաւ համերաշխութիւն ու համագործակցութիւն ստեղծել քաղաքական հակումով ՌԱԿի, բարեսիրական նկարագիրով ՀԲԸՄի, մշակութային թեքումով ԹՄՄի եւ երիտասարդական պարունակով ՀԵԸի միջեւ, հակառակ արտաքին թէ ներքին տարախոհութիւններու, տեղայնական մտայնութիւններու եւ այլեւայլ խոչընդոտներու:

Ինչպէս ըսինք, օրէնքի մարդ ու օրինապահ առաջնորդ, մի'շտ հաւատացած է որ սփիւռքի տակաւ այլասերող միջավայրին մէջ պահելու ենք կարգն ու կանոնը, որոնք պիտի կազմեն հիմերը ազգային մեր կազմակերպութիւններու: Առանց այդ հիմերուն կարելի չէ պատկերացնել ամրակուռ կազմակերպութիւն, բարձրացող շէնք:

Թէեւ չտեսաւ Հայաստանի Հանրապետութեան անկախացումէն ետք ընթացող ձեռքբերումները, սակայն անոր առաջին օրերու կայծերը արդէն սկսած էին երջանկացնել զինք: Ան բարեբախտաբար, իր սերունդէն միա'կը եղաւ, ողջունելու սպասուած անկախութիւնը եւ նոր պետականութիւնը, որ արդէն որդեգրած էր ազատական ռամկավար մեր կուսակցութեան ուղեգիծը, որպէս ընկերային եւ տնտեսական հասարակարգ Հայաստանի Հանրապետութեան համար:

Մեթրը, պիտի շարունակուի ընդմիշտ յիշուիլ իրեն սիրելի ընկերներուն կողմէ:

ՅԱԿՈԲ ՎԱՐԴԻՎԱՌԵԱՆ

Նիւ Ճըրզի