Baikar Blue logo.png

ԻՐԱՆ ԻՐԱԿԱՆ ՎՏԱՆԳՆԵՐՈՒ ԱՌՋԵՒ

Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի հակամարտութիւնը տեղական կամ շրջանային բնոյթ չունի, եթէ այդպէս ըլլար Ատրպէյճան գոհացած պիտի ըլլար իր տարած յաղթանակով, 44օրեայ պատերազմէն ետք, եւ հասած պիտի ըլլար իր նպատակին, որ էր հաստատումը իր ենթադրեալ հողային ամբողջականութեան:

Սակայն, կը նկատուի որ Ալիեւի եւ իր վարչակարգի ախորժակները աւելի ընդարձակ են: Անոնք ոչ միայն չեն բաւարարուած նոր հողատարածքի գրաւումով, այլ յաւակնութիւններ ունին Սիւնիքի վրայ: Սիւնիքի ՙմիջանցքի՚ պահանջը չի սահմանափակուիր Ատրպէյճանի ծրագիրներով. այլ ան ունի աւելի շրջանային եւ համաշխարհային տարողութիւն: Այդ պատճառով ալ Հայաստանէն ետք այսօր խնդրոյ առարկայ դարձած է նաեւ Իրանը, որ բացայայտօրէն դէմ կը կանգնի միջանցքի ծրագրի իրականացման, ոչ անպայման ծառայութիւն մը մատուցած ըլլալու համար Հայաստանին, այլ անոր համար որ նման ծրագրի հետեւանքով խոցելի կը դառնայ նոյնինքն Իրանի հողատարածքը: Արդէն, երբ Ատըրպէյճան նոր հողեր գրաւեց եւ իր սահմանը ընդարձակեց Իրանի հետ, աւելի լայն հնարաւորութիւններ ընծայեց Իսրայէլի որ ատրպէյճանական սահմանէն վերահսկողութիւն կատարէ Իրանի վրայ եւ ի հարկին կրնայ իրականացնել աւելի տարողունակ ռազմագիտական ծրագիրներ: Իրանը վաղուց տեղեակ էր իսրայէլեան ռազմական ներկայութեան Ատըրպէյճանի հողին վրայ, սակայն ցարդ այնքան բուռն կերպով չէր բարձրայայտնած իր մտահոգութիւնն ու բողոքը, ինչպէս կը կատարէ այս օրերուն:

Իսրայէլ իր ռազմագիտական սկզբունքները (military doctrine) պատշաճեցուցած է իր հողային սահմանափակումին եւ իր բանակի չափին. այսինքն ձեռք ձգած է ճարտարագիտական (technologic) ամէնէն արդիական զինամթերքը որ անհրաժեշտութիւնը չունենայ զանգուածային ներխուժումի մը: Պէտք է յիշել Սուրիոյ պատերազմի պարագան, ուր Իսրայէլ շահաքրքիր կողմ էր, եւ այնտեղ երբեք բանակ չմտցուց ան. այլ հերահար հարուածներ հասցնելով ռազմագիտական թիրախներու նպաստեց Թուրքիոյ բանակին եւ իսլամական ոյժերու յառաջխաղացքին:

Այսօր Ռուսաստանը վախի ու շրջապատման մէջ է եւ այդ պատճառաւ ալ զգուշաւոր լռութիւն կը պահպանէ շրջանային զարգացումներուն նկատմամբ: Հայերս իբրեւ դաւաճանական արարք նկատեցինք երբ արտաքին գործոց նախարար Սերկէյ Լաւրով ձեռքերը լուաց հայ գերիներու հարցով, երբ յայտարարեց որ անոնք ձերբակալուած էին Նոյեմբեր 9ի համաձայնութենէն վերջ, պարզապէս որդեգրելով նախագահ Ալիեւի սուտ պատճառաբանութիւնը - փաստը այն է, որ, սակայն, Ռուսաստան վախի եւ զգուշաւորումի մէջ է: Անոր սահմանին վրայ ՆԱԹՕի ոյժերը հզօրագոյն զէնքերը կուտակած են Լեհաստանի մէջ. միւս կողմէ կը շարունակեն խլրտումները Ուքրանիոյ եւ Պելառուսի մէջ, իսկ Թուրքիա արդէն կ'ուզէ ճեղքել Կովկասը եւ հասնիլ Միջին Ասիա` սեպ մը խրելու համար Ռուսաստանի եւ Չինաստանի միջեւ: Հետեւաբար Մոսկուա լուրջի առած է Թուրքիոյ սպառնալիքը, որ կրնայ Ռուսաստանը պայթեցել ներսէն, գործի լծելով Ռուսաստանի 25 միլիոն իսլամներուն ՙներքին ռումբը՚: Ատոր հետեւանքով ալ կը տուժեն Ռուսաստանի այն դաշնակիցները որոնք պաշտպանութիւն կամ ապահովութիւն կ'ակնկալեն անկէ, ինչպէս Հայաստանը:

Մոսկուա զգուշաւոր կերպով կը պատրաստուի համաձայնութիւններով զիջիլ Թուրքիոյ հետ, որուն հետեւանքով ալ կը տուժեն Հայաստանի նման փոքր երկիրները:

Այս օրերուն ցրտութիւն մը կը տիրէ Ուաշինկթընի եւ Անքարայի միջեւ. հակամարտութիւններ կան Թուրքիոյ եւ Իսրայէլի միջեւ, իսկ Ատրպէյճան սահմանային խնդիրներ ունի հարեւան Հայաստանի եւ Վրաստանի հետ: Սակայն, այս բոլոր հակասութիւններէն վեր, այս կողմերը ունին գերագոյն ռազմագիտական նպատակ – կազմաքանդել Իրանը իր ազգագրական բաժանումներու գիծով, որովհետեւ տակաւին լրումին չէ հասած ՙարաբական գարուն՚ի ծրագիրը: Իրաքի, Սուրիոյ եւ Լիպիոյ քանդումներէն վերջ Իսրայէլի սպառնացող միակ երկիրը կը մնայ Իրանը:

Այս մեծ խաղին մէջ հրձիգի դերը վստահուած է Պաքուի: Իրօք, Ատըրպէյճան սկսած է իր կարողութիւններէն վեր գրգռիչ գործարքներու մէջ մտնել վստահ ըլլալով որ իր թիկունքին կը կանգնին Թուրքիան եւ Արեւմուտքը. ուրեմն նախ Ատրպէյճան սկսաւ տուրքեր պահանջել Հայաստանի սահմանագիծին վրայ երթեւեկող իրանեան բեռնակարգերէն, որովհետեւ պատերազմէն ետք 21 քիլոմեթր երկարութեամբ ճանապարհի վերահսկողութիւնը անցած էր Հայաստանէն Ատրպէյճանին:

Չբաւականանալով այդ արարքով` Ատրպէյճան ձերբակալեց երկու իրանցի վարորդներ, որոնք տակաւին չեն վերադարձուած իրենց երկիրը: Ապա տեղի ունեցաւ յարձակում մը Պաքուի մէջ Իրանի դեսպանատան դէմ:

 

Ատրպէյճանի նման բռնատիրական երկրի մը մէջ նման արարքներ չեն կատարուիր ինքնաբուխ կերպով:

Այս բոլոր գրգռիչ արարքներուն զուգահեռ սկսաւ յառաջանալ ռազմաշունչ հռետորութիւն մը – այսպէս, իրանցի հոգեւորական Այաթոլլահ Հասան Ամելի զգուշացուց Պաքուն ըսելով - ՙխաղ մի՛ ընէք առիւծի պոչին հետ՚, որուն Ատրպէյճան պատասխանեց անօրինակ համարձակութեամբ, ըսելով - ՙմենք կը կտրենք այդ պոչը՚: Եւ այսպէս սկսաւ մագլցիլ հակամարտութիւնը, որուն միացան փոխադարձ ռազմափորձերը: Նախ ռազմափորձեր կատարեցին Թուրքիա, Ատրպէյճան եւ Փաքիստան` Ատրպէյճանի հողին վրայ: Ապա Թուրքիա եւ Ատրպէյճան նաւային ռազմափորձերու ձեռնարկեցին Կասպից ծովու մէջ, խախտելով Կասպից Ծովու ուխտը որ կ'արգիլէ ոչ-սահամանակից ռազմանաւերու մուտքը այդ ջուրերուն մէջ: Աւելի եւս մօտենալով Իրանի սահմաններուն, Ատրպէյճան եւ Թուրքիա ռազմափորձեր կատարեցին նաեւ Նախիջեւանի մէջ:

Այս բոլորին իբրեւ հակադարձութիւն, Իրան, իր հերթին ռազմափորձերու ձեռնարկեց Ատրպէյճանի սահմանին վրայ: Մթնոլորտը արդէն շիկացած է. կ'ըսուի նաեւ որ իսրայէլեան F-35 ռազմական օդանաւներ արդէն կը գտնուին Իրանի հողամասին վրայ:

Այսօր Կովկասի մէջ կը տիրէ լարուած այն մթնոլորտը որ ստեղծուած էր 44օրեայ պատերազմի նախօրէին: Իրօք, եթէ պատերազմի մը սահմանին վրայ չէ Կովկասը` ապա ինչո՞ւ կը կատարուին այսպիսի լայնածաւալ ռազմափորձեր:

Ռուսաստանի ակամայ լըռութենէն ետք, Հայաստան սկըսած է իր վրայ հրաւիրել իր բընական դաշնակից միւս ոյժին` Իրանի կասկածները, Թեհրանի պաշտօնական աղբիւրները սկսած են Հայաստանը որակել իբրեւ արեւմտամէտ երկիր, եւ հետեւաբար գործակից Արեւմուտքի դաւերուն: Այս մէկը լուրջ զարգացում մըն է որուն առաջքը պէտք է առնեն Հայաստանի իշխանութիւնները:

Այսպէս, Իրանի իշխանամէտ մամուլը ՙՔէյհան՚, որուն խմբագիրը կը նշանակուի նոյնինքն Գերագոյն Հոգեւոր Խորհուրդի պետ Այաթոլլահ Ալի Խոմէյնիի կողմէ, յօդուածագիր Սաատալլահ Զեռի գրիչով կը սպառնայ Հայաստանին, գրելով հետեւեալ վերնագրին տակ - ՙՄենք Ձեզի քարտ պլանշ չենք տուած՚ - ՙՀայաստանի կառավարութիւնը եւ անձամբ Փաշինեանը- որոնք նախորդ կառավարութեան հետ բաղդատած կը նկատուին արեւմտամէտ, միացած են ԱՄՆ-Թուրքիա ծրագրին` յոյս ունենալով որ քաղաքական եւ տնտեսական օգուտներ կը ստանան, մինչդեռ ատիկա դաւաճանութիւն է երկրին համար: Փաշինեանի կառավարութիւնը- կառչելով ԱՄՆի եւ Թուրքիոյ խոստումներուն, որ եթէ Սիւնիքի մարզը զիջին Ատրպէյճանի, կրնան խաղաղ եւ սերտ յարաբերութիւններ ունենալ Ատրպէյճանի եւ Թուրքիոյ հետ, Սիւնիքը փոխարինելով Ղարաբաղի հետ. այդ նպատակով միացած են այդ ծրագրին՚:

Այս հաստատումէն ետք յօդուածագիրը լուրջ հետեւութիւններ կ'ուրւագծէ Հայաստանի հաշուոյն, որ դարաւոր խնդիրներ ունի թրքական աշխարհի հետ. նոյնպէս Հայաստանը կը զգուշացնէ ռազմաաշխարհագրական այն հետեւանքներէն որոնք կրնան յեղաշրջել ամբողջ տարածաշրջանը:

Պատասխանելով այս ամբաստանութիւններուն Փաշինեան անձամբ վստահեցուց Թեհրանը թէ Հայաստան նպատակ չունի նման դաւադրութեանց մաս կազմելու. նոյն հաստատումը, աւելի շեշտեալ կերպով, կրկնեց Ազգային Ապահովութեան Խորհուրդի քարտուղար Արմէն Գրիգորեանը:

Սակայն, այնպէս կը թուի թէ այդ երաշխաւորութիւնները բաւարար չնկատուեցան որ Հայաստանի կառավարութիւնը, միեւնոյն նպատակով, Թեհրան ուղարկեց իր արտաքին գործոց նախարար` Արարատ Միրզոյեանը:

Բոլոր քաղաքական զարգացումները ցոյց կու տան թէ վտանգը կը սաստկանայ Իրանի շուրջ: Ռուսաստանի պարտադիր լռութենէն ետք Հայաստանի համար վտանգաւոր կորուստ մը պիտի ըլլայ Իրանի վստահութեան խախտումը:

Այսօր հարց է թէ այս քաղաքական ալեկոծումներուն մէջ ինչպէ՞ս պիտի խուսանաւէ Հայաստանի նոր իշխանութիւնը, որուն անփորձութիւնը կը համապատասխանէ իր սին յաւակնութիւններուն եւ ամբարտաւանութեան: